Hemra tehnologiýalarynyň hakyky gymmaty diňe orbitada däl, eýsem ýeriň ýüzünde — daýhanyň zähmetini ýeňilleşdirýän, azyk howpsuzlygyny berkidýän we ylmy ösüşi adamzadyň umumy bähbidine öwürýän pursatynda ýüze çykýar.
Häzirki döwrüň oba hojalygy diňe topraga, suwa we zähmete däl, eýsem hemra tehnologiýalaryna hem daýanýar. Hemra arkaly ugur kesgitleýiş tehnologiýalary ekerançylygyň takyklygyny düýpli ýokarlandyrýar, önümçilik çykdajylaryny azaldýar we hasyllylygy artdyrýar. Şol nukdaýnazardan, Hytaýyň BeiDou (BDS) atly hemra arkaly ugur kesgitleýiş ulgamynyň Türkiýäniň oba hojalygynda üstünlikli synagdan geçirilmegi diňe bir tehnologik üstünlik bolman, eýsem halkara ylmy hyzmatdaşlygyň we innowasiýalaryň oba hojalygyna ornaşdyrylmagynyň aýdyň mysalydyr.
Anadolynyň giň ekin meýdanlarynda geçirilen synaglar hemra tehnologiýalarynyň häzirki zaman ekerançylygyny täze derejä çykaryp bilýändigini görkezdi. Indi traktorlaryň we oba hojalyk tehnikalarynyň hereketi diňe mehaniki dolandyryşa däl, eýsem ýokary takyklykly hemra maglumatlaryna daýanýar.
BeiDou – takyk ekerançylygyň täze tehnologik binýady
Soňky ýyllarda dünýäniň öňdebaryjy döwletleri oba hojalygyny sanlylaşdyrmaga we özbaşdak dolandyrylýan akylly tehnologiýalar arkaly ösdürmäge aýratyn ähmiýet berýärler. Hytaý tarapyndan döredilen BeiDou atly hemra arkaly ugur kesgitleýiş ulgamy hem şol ugurda möhüm çözgütleriň biri hökmünde çykyş edýär.
Qianxun SI kompaniýasynyň oba hojalyk tehnikalary boýunça inžener-tehnology Gao Weý soňky üç ýylyň dowamynda oba hojalyk tehnikalary üçin niýetlenen hemra arkaly özbaşdak ugur kesgitleýiş ulgamyny kämilleşdirmek bilen meşgullandy. Şol maksat bilen ol kärdeşleri bilen birlikde Türkiýäniň iri oba hojalyk merkezleriniň biri bolan Konýa şäherinde meýdan synaglaryny geçirdi.
Synaglaryň dowamynda ýerli traktorlara we beýleki oba hojalyk tehnikalaryna BeiDou ulgamynyň enjamlary oturdyldy hem-de olaryň dürli ekiş şertlerinde netijeliligi barlandy.
Hemra tehnologiýalary daýhanyň gündelik işinde
Tehnika esasly ekerançylykda iň köp duş gelýän meseleleriň biri ekiş hatarlarynyň deň bolmazlygydyr. Şeýle ýagdaý diňe bir tohumyň tygşytly ulanylmagyna päsgel bermän, eýsem hasyllylygyň peselmegine hem getirýär.Ýerli tehnik Fukan bäş ýyllyk iş tejribesine daýanyp, hemra arkaly ugur kesgitleýiş ulgamy ornaşdyrylmazdan ozal ekiş işleriniň esasan synlama we amaly tejribe arkaly alnyp barlandygyny belleýär. Şonuň üçin:
- ekiş hatarlary deň bolmaýardy;
- ekiş möwsümi uzaga çekýärdi;
- gije işlemek mümkin däldi;
- öndürijilik peselýärdi.
Meýdan synaglaryndan soň ýagdaý düýpgöter üýtgedi. Fukan täze ulgamyň kömegi bilen hatar aralarynyň has deňleşendigini, ekişiň takyklygynyň ýokarlanandygyny we umumy öndürijiligiň ep-esli artandygyny nygtady. Onuň bellemegine görä, ulgam daýhanlar üçin örän amatly bolup, gündelik önümçilik işlerini ep-esli ýeňilleşdirýär.
Emeli aň, datçikler we hemralar bitewi ulgama öwrülýär
Gao Weýiň düşündirişine görä, BeiDou atly hemra arkaly ugur kesgitleýiş ulgamy birnäçe öňdebaryjy tehnologiýany bitewi platformada birleşdirýär.
Ulgam:
- ýokary takyklykly hemra ýerleşiş maglumatlaryny;
- akylly terminallary;
- kabul edijileri;
- häzirki zaman datçiklerini;
- awtomatiki dolandyryş hereketlendirijilerini
özara utgaşdyrýar.
Şolaryň netijesinde oba hojalyk tehnikasy öňünden kesgitlenen ugur boýunça özbaşdak hereket edýär. Şeýle çemeleşme diňe sürüjiniň ýüküni azaltmak bilen çäklenmän, eýsem ýangyjyň tygşytly sarp edilmegine, wagtyň rejeli peýdalanylmagyna we ekişiň hiliniň ýokarlanmagyna hem mümkinçilik berýär.
Takyk ekerançylyk tehnologiýalary häzirki wagtda dünýäniň oba hojalygynda iň çalt ösýän ugurlaryň biri hasaplanýar. BeiDou ulgamy hem şol ösüşiň möhüm hereketlendirijileriniň biri hökmünde çykyş edýär.
BeiDou ulgamynyň dünýä giňişligindäki orny
Häzirki wagtda BeiDou dünýäniň iň iri hemra arkaly ugur kesgitleýiş ulgamlarynyň birine öwrüldi.
Resmi maglumatlara görä:
- ulgamyň hyzmatlary 140-dan gowrak ýurtda we sebitde ulanylýar;
- orbitada 50 işjeň hemra hereket edýär;
- ýerleşişi kesgitlemegiň takyklygy 10 metrden ýokary;
- tizligi ölçemegiň takyklygy 0,2 metr/sekunt;
- wagt ölçegindäki ýalňyşlyk bolsa 20 nanosekunddan geçmeýär.
Bu görkezijiler BeiDou ulgamynyň diňe oba hojalygynda däl, eýsem logistika, ulag, gurluşyk, tebigy betbagtçylyklaryň öňüni almak, gözleg-halas ediş işleri we beýleki köp sanly pudaklarda hem giň mümkinçiliklere eýedigini görkezýär.
Gao Weý daşary ýurtly daýhanlaryň hytaý tehnologiýalaryna bildirýän ynamynyň özünde aýratyn buýsanç döredýändigini belledi. Onuň sözlerine görä, BeiDou ulgamynyň dünýä bazarynda has-da giňden ýaýramagy halkara hyzmatdaşlygynyň täze mümkinçiliklerini açýar.
Tehnologiýa azyk howpsuzlygynyň möhüm guralyna öwrülýär
Bilermenleriň pikirine görä, dünýä ilatynyň sanynyň artmagy, howanyň üýtgemegi we oba hojalygyndaky çykdajylaryň köpelmegi täze tehnologik çözgütleri zerur edýär. Hemra hemra arkaly takyk ugur kesgitleýiş ulgamy :
- ekişiň hilini ýokarlandyrýar;
- ýangyjy tygşytlaýar;
- zähmet çykdajylaryny azaldýar;
- hasyllylygy artdyrýar;
- azyk howpsuzlygyny pugtalandyrýar.
Şonuň üçin hem Türkiýede geçirilen üstünlikli synaglar diňe bir iki ýurduň hyzmatdaşlygynyň netijesi bolman, eýsem beýleki döwletleriň oba hojalygy üçin hem möhüm tejribe bolup hyzmat edýär. CCTV+ agentliginiň bellemegine görä, şeýle innowasion çözgütleriň giňden ornaşdyrylmagy geljekde dünýä oba hojalygynyň sanlylaşmagyna güýçli itergi berer.
Netije
Hytaýyň BeiDou atly hemra hemra arkaly ugur kesgitleýiş ulgamynyň Türkiýäniň oba hojalygynda üstünlikli ulanylmagy häzirki zaman hemra tehnologiýalarynyň gündelik durmuşdaky ähmiýetiniň barha artýandygyny görkezýär. Konýada geçirilen synaglar hemra arkaly örän takyk ugur kesgitleýiş ulgamynyň diňe bir önümçiligiň netijeliligini ýokarlandyrman, eýsem daýhanlaryň zähmetini ýeňilleşdirýändigini, tebigy serişdeleri tygşytlamaga we azyk howpsuzlygyny pugtalandyrmaga hem ýardam berýändigini subut etdi.
Bügünki gün hemra tehnologiýalary diňe älem giňişligi bilen bagly ylmy-tehnologik ösüşleri alamatlandyrmaýar. Olar ykdysady ösüşiň, sanly özgertmeleriň we durnukly oba hojalygynyň möhüm hereketlendiriji güýjüne öwrülýär. BeiDou ulgamynyň Türkiýedäki üstünlikli tejribesi bolsa innowasiýalaryň döwlet serhetlerinden çykyp, adamzadyň umumy ösüşine hyzmat edip bilýändiginiň aýdyň mysalydyr.
