Türkmenistanyň bilim ulgamynda sanlylaşdyrmak we innowasion tehnologiýalary okuw işine netijeli ornaşdyrmak ugrunda möhüm hukuk ädimi ädildi. Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň täze tassyklan we Adalat ministrligi tarapyndan resmi taýdan belligine alnan buýrugy bilen, ýurtda okaýanlaryň şahsy ykjam enjamlaryndan (smartfonlar, planşetler, noutbuklar we smart sagatlar) okuw maksatnamalarynda peýdalanmagynyň täze Tertibi güýje girdi.
Täze düzgünnama diňe bir döwlet däl, eýsem döwlete dahylsyz bilim edaralaryna, ýagny mekdep okuwçylaryndan başlap, ýokary okuw mekdepleriniň talyplaryna we mugallymlaryna çenli hemme kişä degişlidir.
Telefon indi diňe aragatnaşyk däl, eýsem wirtual barlaghanadyr
Tassyklanan resminama laýyklykda, okuwçylaryň we talyplaryň elindäki smartfonlar ýa-da planşetler indi ýönekeý bir gural bolman, eýsem elektron kitaphanalara, multimedia kontentlerine we wirtual barlaghanalara çykalgany üpjün edýän esasy maglumat çeşmesi hökmünde ykrar edilýär. Enjamlaryň kömegi bilen okaýanlar internet arkaly häzirki zaman elektron bilim platformalaryndan peýdalanyp bilerler. Ulgamyň bökdençsiz işlemegi üçin bilim edaralarynda elektron okuw-usulyýet toplumlary, ýöriteleşdirilen programmalar we simsiz internet ulgamlary dowamly kämilleşdiriler. Mundan başga-da, IT hünärmenleri we informatika mugallymlary okaýanlara programmalary gurnamakda we sanly kitaphanalara birikmekde ýakyndan kömek bererler.
Etika we Saglyk: «Sessiz» düzgün we kiçi ekran çäklendirmesi
Innowasiýalar bilen bir hatarda, täze Tertipde okuw sapagynyň hilini goramak we ýaşlaryň saglygyny saklamak meselelerine aýratyn üns berlipdir. Resminamada anyk kesgitlenen etiki we howpsuzlyk kadalary şu aşakdakylardan ybarat:
Sapakda etika: Okaýanlar ykjam enjamlary diňe mugallymyň rugsady bilen we okuw maksatnamasyna laýyklykda ulanyp bilerler. Sapagyň dowamynda telefonlar hökmany ýagdaýda «sessiz» ýa-da «uçuş» düzgüninde bolmalydyr.
Şahsy durmuşa hormat: Mugallymlaryň we beýleki okuwçylaryň rugsady bolmazdan olary foto, wideo ýa-da ses ýazgysyna düşürmek düýbünden gadagan edilýär.
Saglyk goragy: Kiçi ekranly enjamlaryň gözüň görmegine ýetirýän zyýany we elektromagnit şöhleleri sebäpli, bilim edaralary we ata-eneler çagalaryň smartfon başynda geçirýän wagtyna gözegçilik etmeli bilerler. Şeýle hem sapak wagtynda telefonlary saklamak üçin ýörite niýetlenen ýerler dörediler.
Ýaşlary islenilmeýän kontentlerden goramak
Täze düzgünnamanyň iň esasy taraplarynyň biri hem okuwçylaryň ahlak we ruhy ösüşine zyýan ýetirip biljek maglumatlardan goralmagydyr. Ata-enelere we mugallymlara ýaşlaryň internet tory arkaly terrorçylygy, agressiýany, milli we dini agzalalygy wagyz edýän, şeýle hem umumy kabul edilen edeplilik kadalaryna gabat gelmeýän (kiber-gorkuzmak, agressiw habarlaşyk) islenilmeýän internet çeşmelerine girmeginiň öňüni almak we düşündiriş işlerini geçirmek borçlandyrylýar.
Möhüm bellik: Bilim ministrliginiň bu karary ýurtda durmuşa geçirilýän “Sanly bilim ulgamyny ösdürmegiň Konsepsiýasynyň” çäklerinde ädilen iň anyk we amaly ädimleriň biri bolup, ol geljekde bilim bermegiň hilini halkara ülňülerine laýyk getirmäge ýardam eder.
