Ylmy dünýä ahyrsoňy altynyň emele gelşiniň köp ýyllyk syryny çözdi. Soňky gözlegler bu gymmat bahaly metalyň gelip çykyşy barada geň galdyryjy maglumatlary ýüze çykardy. Onda altyn nähili emele gelýär?
Awstraliýada geçirilen synag synaglary ýer titremelerinden seýsmiki tolkunlaryň minerallara girýän suwuklyklardan altyny çykarmak üçin kwarsyň içinde ýeterlik elektrik naprýazeniýesini döredýändigini görkezdi. Bu gözlegiň netijeleri “Nature Geoscience” zurnalynda çap edildi.
Gözlegçiler, kwarsyň Ýer ýüzünde piezoelektrik aýratynlyklaryny görkezýän ýeke-täk mineral bolandygyny nygtaýarlar. Kristal gurluşynyň kömegi bilen gysylanda elektrik naprýa .eniýesi döredilýär. Bu häsiýet köplenç piezoelektrik çyralarynda uçgun öndürmek üçin ulanylýar.
Altyn ýer astynda nähili emele gelýär?
Altyn diňe bir kosmosdaky çaknyşyklar bilen däl, eýsem Ýeriň içindäki geologiki prosesler arkaly hem emele gelip biler. Ýokary basyşda we temperaturada suwuk minerallar altyn damarlaryny emele getirip biler. Bu amal aşakdaky ýaly işleýär:
- Gidrotermiki çözgütler: Ýerasty suwlar altyn bölejikleri gaýalaryň içinde eredýär we daşaýar.
- Sowatmak we kristallaşdyrmak: Bu suwuklyklar sowanda, altyn gatylaşýar we damarlarda ýygnanýar.
- Wulkan we tektoniki hereketler: Plastinkalaryň hereketleri altyn ýataklarynyň ýer ýüzüne ýakyn ýerlerde ýygnanmagyna mümkinçilik berýär.
Monaş uniwersitetiniň doktory Kristofer Voiseý we onuň topary, ýer titremelerinde ýüze çykýan streslere altyn ergininde kwars bölejiklerini açmak arkaly synaglar geçirdi. Netijeler kwarsyň elektrik meýdanlaryny öndürip, töwerekdäki erginden altyn nanobölejikleri çykarýandygyny we bu bölejikleriň soň kwarsyň üstünde ýygnanýandygyny görkezdi.
