Häzirki döwürde bilim ulgamynyň öňünde goýulýan esasy maksat diňe bir okuwçylara bilim bermek bilen çäklenmän, eýsem olaryň şahsyýet hökmünde kemala gelmegini, pikirleniş ukybynyň, özbaşdaklygynyň hem-de döredijilik mümkinçilikleriniň ösdürilmegini üpjün etmekden ybaratdyr. Şeýle şertlerde bahalandyrma diňe netijäni kesgitleýän gural däl-de, eýsem ösüşe ugrukdyrýan pedagogik mehanizm hökmünde çykyş edýär. Şol nukdaýnazardan, formatiw bahalandyrma häzirki zaman başlangyç bilim ulgamynda aýratyn ähmiýete eýedir.
Formatiw bahalandyrma – okuwçynyň okuw döwründäki ösüşini yzygiderli yzarlamak, onuň üstünliklerini we kynçylyklaryny wagtynda ýüze çykarmak hem-de degişli pedagogik goldawy bermeklige gönükdirilen çemeleşmedir. Bu ýerde esasy maksat baha goýmak däl, eýsem okuwçyny öwrenmäge höweslendirmek, onuň öz mümkinçiliklerine ynamyny artdyrmak we bilim ýolunda yzygiderli öňe gitmegine şert döretmekdir. Şeýle çemeleşme başlangyç synplarda aýratyn wajypdyr, sebäbi hut şu ýaş döwründe çaganyň öwrenmäge bolan gatnaşygy, özüne bolan garaýşy we üstünlik düşünjesi kemala gelýär.
Formatiw bahalandyrmanyň güýçli tarapy onuň hyzmatdaşlyk ruhuna esaslanmagydyr. Mugallym bilen okuwçy arasynda açyk pikir alyşma, sorag-jogap, özara seljerme we maslahatlaşma okuw prosesiniň hilini ýokarlandyrýar. Mugallym diňe barlagçy däl, eýsem ýol görkeziji, goldaýjy we ugrukdyryjy hökmünde çykyş edýär. Şeýle ýagdaýda okuwçy öz ýalňyşlaryny kemçilik hökmünde däl-de, ösüş mümkinçiligi hökmünde kabul edýär. Bu bolsa onuň içki motivasiýasyny güýçlendirýär we özbaşdak pikirlenmäge höwes döredýär.
Başlangyç synplarda formatiw bahalandyrma dürli usullar arkaly amala aşyrylyp bilner: dilden berilýän maslahatlar, ýazmaça bellikler, kiçi synaglar, özara bahalandyrma, öz-özüni bahalandyrma we beýlekiler. Şeýle usullar okuwçynyň diňe bilýän derejesini däl, eýsem onuň nädip pikirlenýändigini, meselä nähili çemeleşýändigini hem görkezýär. Netijede, mugallym her bir okuwçynyň aýratynlygyny nazara alyp, şahsylaşdyrylan goldaw bermäge mümkinçilik alýar.
Formatiw bahalandyrma okuwçynyň jogapkärçilik duýgusyny hem ösdürýär. Çaga öz ösüş ýoluny görüp başlanda, öz üstünligine özi gatnaşýandygyny duýýar. Şeýle ýagdaý onuň özüne bolan ynamyny berkitmek bilen birlikde, maksada gönükdirilen hereket etmegine itergi berýär. Şeýlelikde, bahalandyrma gorky döredýän çäre däl-de, ösüşe itergi berýän güýç hökmünde kabul edilýär.
Häzirki döwrebap bilim ulgamynda formatiw bahalandyrma diňe bir täze pedagogik çemeleşme däl, eýsem bilim hilini ýokarlandyrmagyň möhüm şerti hökmünde çykyş edýär. Ol başlangyç ýaşdan başlap okuwçylarda özbaşdak pikirlenmegi, döredijiligi we jogapkärçiligi kemala getirmäge hyzmat edýär. Şeýlelikde, formatiw bahalandyrma okuw prosesiniň aýrylmaz bölegi hökmünde ýaş nesliň üstünlikli geljeginiň binýadyny berkidýär.
Sultanowa Nazira Kadyrowna,
Çärjew etrabynyň 20-nji orta mekdebiniň başlangyç synp we zähmet mugallymy
