Häzirki döwürde iňlis dilini öwretmegiň esasy maksady okuwçylarda diňe bir grammatik bilimleri däl-de, eýsem erkin sözleýiş başarnyklaryny kemala getirmekden ybaratdyr. Mekdep okuwçylary üçin dili öwrenmekde iň kyn tapgyr sözleýiş endikmelerini ösdürmek bolup durýar. Şu nukdaýnazardan, dialoglar iňlis dili sapaklarynda iň täsirli we netijeli pedagogik serişdeleriň biri hökmünde çykyş edýär.
Dialoglaryň pedagogik ähmiýeti
Dialog okuwçylary işjeň aragatnaşyga çekýär, olary pikirini erkin beýan etmäge höweslendirýär. Dialoglar arkaly okuwçy diňe bir täze sözleri ulanmagy öwrenmän, eýsem garşydaşyny diňlemegi, jogap bermegi we ýagdaýlara laýyk söz saýlamagy hem öwrenýär. Bu bolsa dil öwrenmegiň tebigy prosesine laýyk gelýär.
Mekdep ýaşyndaky okuwçylar dialog arkaly dili janly aragatnaşyk serişdesi hökmünde kabul edýärler. Bu ýagdaý olaryň sapaga bolan gyzyklanmasyny artdyrýar we utanjaňlygy kem-kemden aradan aýyrýar.
Dialoglaryň sözleýiş başarnyklaryna täsiri
Dialoglar sözleýiş başarnyklarynyň birnäçe ugruny ösdürýär:
- söz baýlygyny artdyrýar;
- dogry seslendiriş endikmelerini kemala getirýär;
- grammatik gurluşlary amaly ýagdaýda ulanmaga öwredýär;
- öz pikirini gysga we düşnükli beýan etmek başarnygyny ösdürýär.
Şeýle-de, dialoglar okuwçylaryň özara hyzmatdaşlygyny güýçlendirýär, topar bilen işlemek endikmelerini kemala getirýär. Bu bolsa diňe bir dil öwrenmekde däl, eýsem umumy şahsy ösüşde hem möhüm ähmiýete eýedir.
Dialoglary sapakda ulanmagyň usullary
Iňlis dili sapaklarynda dialoglary dürli görnüşlerde ulanmak bolýar. Meselem:
- gündelik durmuşdan alnan ýagdaýlar esasynda gysga dialoglar;
- sahna oýunlary;
- sorag-jogap görnüşindäki dialoglar;
- jübütara işlemek arkaly dialog döretmek.
Bu usullar okuwçylaryň ýaş aýratynlyklaryna laýyk saýlanyp, olaryň sözleýiş işjeňligini artdyrýar. Mugallym bu ýerde ýol görkeziji we höweslendiriji roluny ýerine ýetirýär.
Dialoglar diňe bir dil öwretmek bilen çäklenmän, eýsem terbiýeçilik ähmiýetine hem eýedir. Dialoglar arkaly okuwçylarda medeniýetara aragatnaşyk, birek-birege hormat goýmak, sypaýçylykly sözleýiş ýaly häsiýetler kemala gelýär. Bu bolsa iňlis dili sapagynyň terbiýeçilik mümkinçiliklerini giňeldýär.
Dialoglar mekdep okuwçylarynyň iňlis dilinde sözleýiş başarnyklaryny ösdürmegiň iň täsirli serişdeleriniň biridir. Olar okuwçylaryň dili janly ýagdaýda ulanmagyna, aragatnaşyk endikmelerini kemala getirmegine we özüne ynamynyň artmagyna mümkinçilik berýär. Şonuň üçin iňlis dili sapaklarynda dialoglary yzygiderli we maksatly ulanmak ýokary netijeleri üpjün edýär.
Narhal Abdyreýimowa,
Çärjew etrabynyň 20-nji orta mekdebiniň iňlis dili mugallymy
