Özbaşdak pikirlenmek okuwçynyň şahsy ösüşiniň iň möhüm bölekleriniň biridir. Şeýle ukyby bolan okuwçy diňe bir maglumatlary gaýtalamak bilen çäklenmän, eýsem olaryň manysyna düşünýär, seljerýär we täze ýagdaýlarda ulanmagy başarýar. Bu aýratynlyk çagalaryň logiki pikirlenmesini ösdürýär, olaryň döredijilik mümkinçiliklerini açýar hem-de durmuşda ýüze çykýan meseleleri çözmekde özüne ynamyny güýçlendirýär. Şeýle hem özbaşdak pikirlenýän okuwçy sapaklara has işjeň gatnaşýar, sorag berýär we täze maglumatlary öwrenmäge höwesli bolýar.
Sorag-jogap usulynyň täsiri
Mugallymyň sorag bermek usuly okuwçynyň pikirleniş derejesine güýçli täsir edýär. Ýönekeý faktiki soraglar köplenç diňe ýatkeşligi ösdürýär, emma pikirlenmäni çäklendirýär. Şonuň üçin açyk, düşündiriş talap edýän soraglary ulanmak möhümdir. Mysal üçin, “Näme üçin şeýle bolýar?”, “Başga nähili ýol bilen ýerine ýetirip bolar?” ýa-da “Eger ýagdaý üýtgese näme bolar?” ýaly soraglar okuwçylaryň seljerme we döredijilikli pikirlenme ukyplaryny ösdürýär. Şeýle soraglar olaryň pikirini giňeldýär hem-de öz garaýyşlaryny esaslandyryp beýan etmäge öwredýär.
Döredijilikli we amaly tabşyryklar
Amaly işler okuwçylaryň özbaşdak pikirlenmesini ösdürmegiň iň täsirli serişdeleriniň biridir. Taslama taýýarlamak, tejribe geçirmek, surat çekmek, hekaýa düzmek ýa-da toparlaýyn mesele çözmek ýaly işler okuwçylary işjeň pikirlenmäge mejbur edýär. Şeýle tabşyryklar okuwçylaryň diňe bir bilim derejesini däl, eýsem olaryň gözlegçilik, deňeşdirmek, netije çykarmak ýaly intellektual ukyplaryny hem ösdürýär. Mundan başga-da, döredijilikli işler okuwçylaryň fantaziýasyny baýlaşdyrýar we täze pikirleri öňe sürmäge höwes döredýär.
Erkin pikir beýan etmäge mümkinçilik döretmek
Synpda psihologik taýdan amatly ýagdaýyň bolmagy özbaşdak pikirlenmäniň ösmegi üçin zerurdyr. Eger okuwçy ýalňyş jogap bermeginden gorksa ýa-da tankyt ediljekdigini duýsa, ol pikirini aýtmaga çekinýär. Şonuň üçin mugallym synpda goldaw beriji, hormat goýujy gurşawy döretmeli we her bir okuwçynyň pikirini gymmatly hasaplamalydyr. Mugallymyň höweslendiriji sözleri, ýylgyryşy we adalatly garaýşy okuwçylaryň özüne bolan ynamyny artdyrýar. Şeýle şertlerde okuwçylar has erkin pikir edýär, sorag berýär we täze ideýalary öňe sürmäge çalyşýar.
Paýzullaýewa Mamagül
Lebap welaýatynyň Çärjew etrabynyň 28-nji orta mekdebiniň başlangyç synp mugallymy
