Himiki elementler käwagt biri-biri bilen birleşende ajaýyp metamorfozlary görkezýärler. Kislorod ýanmak üçin möhüm element, wodorod bolsa ýangyjy gaz görnüşine getirýär. Şeýle-de bolsa, birleşdirilende suw emele gelýär.
Suwyň Himiki elementleriň periodik ulgamy (Mendeleýewiň tablisasy) içinde formulasy: H₂O bolup 2 wodorod atomyndan we 1 kislorod atomyndan durýar. Bu bolsa ýanmagy döretmän, ony işjeň ýagdaýda öçürmek üçin ulanylýan maddany düzýär. Bu gapma-garşylyk himiki täsirleriň çylşyrymlylygyny we köptaraply tebigatyny görkezýär.
Kislorod ýanmak prosesiniň möhüm bölegidir. Ol oksidleýji serişde bolup, ýanýan madda bilen ýylylygyň we ýagtylygyň bölünip çykmagyna sebäp bolýar. Kislorod bolmasa, ot ýakyp ýa-da ýanmagy dowam etdirip bolmaýar.
Wodorod iň ýeňil we ýanyjy gazlaryň biridir. Ol kislorodyň barlygynda aňsatlyk bilen ýanýar we köp mukdarda energiýa goýberýär. Wodorodyň partlaýjy tebigaty ony howply madda öwürýär, şeýle hem ony ýangyç hökmünde ulanmak mümkinçiligini döredýär.
Wodorod bilen kislorod birleşende suw emele getirýärler (H₂O). Düzüm böleklerinden tapawutlylykda suw düýbünden başga häsiýetlere eýedir. Ol ýanmaýar, suw ýangyny söndürmäge örän ukyply bolýar. Munuň sebäbi, suwuň köp mukdarda ýylylygy siňdirmegine, ody sowatmagyna we kislorodyň öňüni almaga mümkinçilik berýän ýokary ýylylyk kuwwatyna eýe bolmagy bilen baglanyşygyndadyr.
Ýanyjy elementleriň ýanmaýan madda öwrülmegi himiki reaksiýanyň netijesidir. Birleşme döwründe wodorod we kislorod atomlary güýçli baglanyşyklary döredip, suw molekulalaryny emele getirýärler. Bu molekulalar ýanmaga garşy durnukly gurluşa eýe bolýar.
Suwuň özboluşly aýratynlyklary onyň düzüminiň ýanyjy maddalardan ybaratlygynda we netijede onuň ýangyna garşy göreşde ulanylmagyndadyr. Suw ýangyn söndüriji ulgamlarda, şeýle hem içerki şertlerde ýangyny söndürmek üçin ulanylýar. Tebigatyň bu gapma-garşylygy, adamzat üçin peýdaly bolup biljek düýbünden täze häsiýetlere eýe bolup, himiki elementleriň nädip üýtgäp biljekdigini görkezýär.
Ogulhally Myradowa,
S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň Gidromeliorasiýa fakultetiniň Gidromeliorasiýa hünäriniň 4-nji ýyl talyby
