Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedow tarapyndan 2026-njy ýylyň 11-nji aprelinde gol çekilen we 1-nji maýdan başlap güýje girjek Administratiw hukuk bozulmalary hakyndaky kodeksiň täze üýtgetmeleri, jemgyýetçilik we ýol howpsuzlygyny üpjün etmek maksady bilen birnäçe möhüm ugurlary öz içine alýar. Sürüjilerden başlap, ene-atalara we hususy lukmançylyk işgärlerine çenli köp sanly raýata täsir etjek bu täze düzgünleriň iň möhüm aýratynlyklaryny bir ýere jemledik.
Ýol hereketi we sürüjilik şahadatnamalary
Täze kanunçylyga görä, resminamasyz we möhleti geçen şahadatnama bilen ulag sürmegiň jerimeleri ep-esli ýokarlandyryldy. Kodeksiň 228-nji maddasyna girizilen üýtgetmeler şulardan ybarat:
- Möhleti geçen şahadatnama: Ilkinji gezek möhleti geçen sürüjilik şahadatnamasy ýa-da wagtlaýyn rugsatnama bilen ulag dolandyrmak aýratyn hukuk bozulma hökmünde kesgitlenip, 3-den 5 binýatlyk mukdara çenli jerime bellenildi.
- Resminamasyz dolandyrmak: Ulagy sürüjilik şahadatnamasy ýa-da ynanç haty bolmazdan dolandyrmak üçin jerime 0,5-den 1 binýatlyk möçberine çenli artdyryldy.
- Hukuksyz adama ulag bermek: Sürüjilik hukugy bolmadyk adamyň ulag sürmegi üçin jerime 5–8 möçbere, şeýle adama ulagy ynanmak bolsa 4–6 möçbere çenli ýokarlandyryldy.
Serhoş ýagdaýda ulag dolandyrmaga garşy berk çäreler
Ýol howpsuzlygyny iň köp howp astyna salýan serhoş ýagdaýda ulag dolandyrmagyň (222-nji madda) jerimeleri has-da berkidildi. Ulag dolandyrmagy görnetin serhoş ýagdaýdaky adama bermek üçin jerime 6-dan 10 binýatlyk mukdara çenli ýokarlandyryldy. Hukugy bolmazdan serhoş ýagdaýda saklanan adamlar üçin bolsa jerimäniň aşaky çägi 7-den 12 binýatlyk mukdara çenli artdyryldy. Şeýle hem, bu ýagdaýyň bir ýylyň dowamynda gaýtalanmagy 8-den 17 binýatlyk mukdara çenli jerimä elter.
Pasporty zamun hökmünde ulanmak gadagan edildi
Pasport düzgünleri bilen baglanyşykly (370, 371 we 372-nji maddalar) möhüm täzelikler girizildi. Indi pasporty kanuny esas bolmazdan almak bilen bir hatarda, ony zamun hökmünde kabul etmek hem açyk-aýdyň gadagan edilýär. Bu düzgüni bozan fiziki şahslara 1-den 2, wezipeli şahslara 5, hukuk şahslaryna bolsa 6 binýatlyk mukdar möçberinde jerime belleniler. Şeýle-de, pasporty bilkastlaýyn zaýalamak üçin jerime 3-den 5 binýatlyk mukdara çenli ýokarlandyryldy.
Çagalaryň temmäki çekmegine we bikanun lukmançylyga gözegçilik
Ene-atalaryň jogapkärçiligi: 358-nji maddanyň täze bölümi esasynda, eger-de 16 ýaşyna ýetmedik ýetginjek temmäki önümlerini çeken ýagdaýynda, ene-atalar 1-den 2 binýatlyk mukdaryna çenli jerime tölemäge borçly ediler. Şeýle hem ýetginjekleriň lukman bellemezden neşe serişdelerini ulanmagy indi diňe jerime bilen (duýduryşsyz) jezalandyrylar.
- Bikanun lukmançylyk işi: 86¹-nji maddanyň täze redaksiýasyna laýyklykda, ygtyýarnamasyz (lisenziýasyz) hususy lukmançylyk ýa-da dermanhana işi bilen meşgullanmak, hatda adamyň saglygyna zyýan ýetirmedik ýagdaýynda-da administratiw jogapkärçilige elter.
Bu düzgün bozulma 5-den 10 binýatlyk mukdara çenli jerime salynmagyna we derman serişdeleriniň döwletiň haýryna geçirilmegine (konfiskasiýa) sebäp bolar.
Habar beriş serişdelerinde galp mahabata garşy jerimeler
Administratiw kodeksine girizilen ýene bir möhüm goşmaça (312¹-nji madda) sarp edijileriň hukuklaryny goramaga we galp mahabatlaryň öňüni almaga gönükdirilendir. 1-nji maýdan başlap, köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde ýa-da internet torunda bähbit gazanmak maksady bilen bilkastlaýyn galp mahabat ýaýradan we munuň netijesinde uly zyýan ýetiren taraplara berk çäreler görüler. Bu düzgün bozma üçin fiziki şahslara 30-dan 50, wezipeli adamlara 40-dan 60, ýuridiki şahslara (kompaniýalara) bolsa 50-den 75 binýatlyk mukdara çenli agyr jerimeler salynmagy göz öňünde tutulýar.
Bu täze kanunçylyk üýtgetmeleri, ýurtda jemgyýetçilik tertibini pugtalandyrmak, raýatlaryň saglygyny goramak we ýol howpsuzlygyny iň ýokary derejede üpjün etmek maksadyny amala aşyrýar. Her bir raýatyň we işewüriň 1-nji maýdan başlap güýje girjek bu kadalara ünsli çemeleşmegi, diňe bir jerimelerden goranmak üçin däl, eýsem has howpsuz we abadan jemgyýeti gurmak üçin hem wajypdyr.
