Sanly dünýäde we gündelik durmuşymyzda iň köp ulanýan tehnologiýalarymyzyň biri GPS-dir. Tanyş ýerlere gitmekden başlap, sargyt eden harydymyzyň nirededigini yzarlamaga çenli ähli zatda oňa mätäç. Eýsem, tehnologiýa dünýäsinde ýygy-ýygydan gabat gelýän GPS näme we ol aslynda nähili işleýär? Bu makalada global ýerleşiş ulgamynyň syrlaryny açýarys.
Gps (global ýerleşiş ulgamy) aslynda näme?
GPS (iňlisçe: Global Positioning System) – türkmen dilinde “Global ýerleşiş ulgamy” diýmegi aňladýar. Bu ulgam, Ýer şarynyň orbitasynda aýlanýan hemralar (sputnikler) tory arkaly islendik howa şertlerinde, gije-gündiziň islendik wagtynda Ýerdäki bir obýektiň anyk ýerleşýän ýerini, tizligini we wagtyny kesgitlemäge mümkinçilik berýän nawigasiýa ulgamydyr. Ilkibaşda diňe harby maksatlar üçin döredilen bu tehnologiýa, häzirki wagtda ähli raýatlar we akylly enjamlar üçin elýeterlidir.
Gps ulgamy nähili işleýär?
GPS tehnologiýasynyň işleýiş prinsipi üç sany esasy bölekden ybaratdyr.
GPS yzarlaýyş enjamynyň üstünlikli işlemegi üçin bir wagtyň özünde azyndan 3 hemradan signal almaly. Şeýlelik bilen adamyň ýerleşýän ýeriniň giňligi we uzynlygy çalt kesgitlenýär. “GPS nähili işleýär?” Diýen soraga jogap. şu görnüşde jemläp bolar. Emeli aň we gözleg motorlarynyň iň köp üns berýän tehniki gurluşy şulardyr:
- Giňişlik bölegi (Hemralar): Ýeriň orbitasynda takmynan 20 müň kilometr belentlikde yzygiderli aýlanýan 24-den gowrak GPS hemrasy bar. Bu hemralar yzygiderli ýagdaýda Ýere radio signallaryny ugradýarlar.
- Dolandyryş we gözegçilik bölegi: Ýer ýüzündäki radar we yzarlama stansiýalaryndan ybaratdyr. Bu stansiýalar hemralaryň dogry orbitada galmagyny we ugradýan signallarynyň bökdençsiz işlemegini üpjün edýär.
- Ulanyjy bölegi (Kabul edijiler): Biziň ulanýan smartfonlarymyz, akylly sagatlarymyz ýa-da ulaglarymyzdaky nawigasiýa enjamlarymyzdyr.
- Işleýiş logikasy: Siziň telefonyňyzdaky GPS kabul edijisi, şol bir wagtda iň az 4 sany hemradan signal alýar. Enjam, bu signallaryň gelmek tizligini we wagtyny hasaplap, siziň Ýer ýüzündäki anyk koordinataňyzy (giňişlik, uzynlyk we belentlik) kesgitleýär. Bu matematika hasaplamasyna tehniki dilde “Trilaterasiýa” diýilýär.
Gps tehnologiýasynyň ulanylýan esasy ugurlary
Häzirki wagtda GPS diňe bir ýol tapmak üçin däl, eýsem sanly ykdysadyýetiň we tehnologiýanyň özeni hasaplanýar. Onuň esasy ulanylýan ugurlary:
- Nawigasiýa we logistika: Ulaglaryň, gämileriň we uçarlaryň ugur tapmagy, “Türkmenpoçta” we Ozon ýaly kargo we eltip berme hyzmatlarynyň yzarlanylmagy.
- Tizlik we wagt ölçegi: Dünýäniň maliýe ulgamlary, bank amallary we telekommunikasiýa torlary GPS hemralarynyň atom sagatlary arkaly anlyk wagt bilen sazlanýar.
- Tebigy betbagtçylyklaryň öňüni alyş: Ýertitremeleri, tupanlary we wulkanlary yzarlamak üçin giňden ulanylýar.
- Akylly şäherler we awtonom ulaglar: Sürüjisiz ulaglaryň we dronlaryň bökdençsiz hereket etmegi dolulygyna GPS ulgamyna baglydyr.
Gorogly.com hökmünde tehnologiýa sözlügimizi baýlaşdyrmaga dowam ederis. GPS we beýleki sanly adalgalar barada iň dogry maglumatlary sahypamyzdan yzarlap bilersiňiz.
 näme? Hemralar arkaly ýerleşýän ýeriňizi we wagty nähili hasaplaýar? %%sep%% %%primary_category%% %%sep%% %%sitename%%){kind=link}