Howanyň üýtgemegi oba hojalygy üçin iň çynlakaý howplardan biridir. Global ýylylyk, aşa howa hadysalary we ygalyň üýtgemegi ekin hasylyna we hiline ep-esli täsir edýär.
Global ýylylygyň ekin hasylyna täsiri:
Temperaturanyň ýokarlanmagy ösümlikleriň pes derejede ösüş ýagdaýlaryna sebäp bolup biler, bu bolsa fotosintez etmek we ösmek ukybyny peseldýär. Temperatura şertleriniň üýtgemegi, hasyllylygyň peselmegine getirýän güllemek we tozanlamak proseslerini bozup biler.
Guraklyk we suw joşmalary ýaly ýagyş görnüşleriniň üýtgemegi ekinleriň ösüşiniň şowsuzlygyna we ýitgilerine sebäp bolýar. Topragyň çyglylygynyň üýtgemegi ösümlikler üçin ýokumly maddalaryň bozulmagyna täsir edýär.
Tupan, doň we aýaz ýaly aşa howa hadysalarynyň ýygylygynyň we intensiwliginiň ýokarlanmagy ekin ýitgilerine sebäp bolup biler. Şeýle hem temperaturanyň üýtgemegi netijesinde ýaýrap bilýän mör-möjek mör-möjekleriniň sany köpelmegine ýol açar.
Oba hojalyk ekinlerini ýokary temperatura, guraklyga we beýleki ýaramaz şertlere çydamly görnüşleri saýlamak we ösdürmek, takyk ekerançylyk usullaryny ornaşdyrmak, GPS, dronlar we datçikler ýaly takyk ekerançylyk tehnologiýalaryny ulanmak, serişdeleri ulanmagy optimizirlemek we daşky gurşawa täsirini azaltmak şeýle hem suw baýlyklaryny netijeli dolandyrmak zerurdyr. Gurakçylygyň täsirini azaltmak üçin netijeli suwaryş we suw dolandyryş ulgamlaryny ornaşdyrmak esasy wezipedir.
Oba hojalygynyň ulgamlarynyň çydamlylygyny ýokarlandyrmak üçin ekin dolanyşygy, organiki ekerançylyk we agroforestiýa ýaly agroekologiki tejribeleri ulanmak, daýhanlary aşa howa hadysalary bilen baglanyşykly ýitgilerden goramak üçin ekin ätiýaçlandyryş ulgamlaryny ösdürmek möhümdir
Howanyň üýtgemeginiň dürli ekinlere we sebitlere edýän täsirine düşünmek üçin has köp işleriň alynyp barylmagyny talap edýär. Ýerli şertleri we zerurlyklary göz öňünde tutup, giňişleýin uýgunlaşma strategiýalaryny işläp düzmek we durmuşa geçirmek möhümdir. Oba hojalygynda howanyň üýtgemegine uýgunlaşmak boýunça bilimleri we çeşmeleri paýlaşmak üçin halkara hyzmatdaşlygy peýdasy ulydyr.
Howanyň üýtgemegi oba hojalygyna çynlakaý howp döredýär, ýöne innowasiýa we uýgunlaşma arkaly üýtgeýän howada durnukly azyk önümçiligini üpjün edip bileris.
Söhbet Setdarow,
Türkmen oba hojalyk institutynyň 2-nji ýyl talyby
TKA-nyň talyp hakynyň eýesi
