Häzirki wagtda dünýäde milliardlarça adamyň gündelik durmuşynyň aýrylmaz bölegine öwrülen kompýuter syçanjygynyň (mouse) adyny nähili alandygy barada hiç oýlanyp gördüňizmi? Bu ýönekeý görnüşli, emma tehnologiýa dünýäsini üýtgeden enjamyň arkasynda örän gyzykly taryhy hekaýa ýatyr. Aslynda, bu enjama iňlisçe “mouse” (syçan) diýlip at dakylmagy bütinleý wizual meňzetmeden gelip çykýar.
Çylşyrymly atlardan ýönekeý meňzetmelere
Duglas Engelbart (Douglas Engelbart) 1964-nji ýylda bu enjamy ilkinji gezek oýlap tapanda, onuň resmi ady “Ekranda görkeziji ulgam üçin X-Y ýagdaýyny görkeziji” (X-Y Position Indicator for a Display System) diýlip atlandyrylypdy. Elbetde, şeýle çylşyrymly tehniki ady adaty ulanyjylaryň ýatda saklamagy mümkin däldi. Enjamyň ilkinji agaçdan ýasalan nusgasynyň arka tarapyndan çykýan kabel, göni syçanyň guýrugyna meňzeýärdi. Şol sebäpli gözleg topary oňa degşip “syçan” diýip başladylar we bu at hem akylda galyjylygy, hem-de ýönekeýligi bilen tiz wagtyň içinde meşhurlyk gazandy.
1970-nji ýyllarda şahsy kompýuterleriň (PC) öýlere we ofislere girip başlamagy bilen, adamlar tehniki atlardan gaça durup, gündelik dilde ulanylýan ýönekeý sözleri saýlap aldylar. “Syçan” meňzetmesi hem şol döwrüň iň şowly we işjeň atlandyrmalarynyň biri boldy.
Guýrugy gitdi, ady galdy
Iň gyzykly ýeri bolsa, häzirki zaman tehnologiýasynyň ösüşi bilen baglanyşyklydyr. Şu günki günde kabelsiz (wireless) tehnologiýalaryň giňden ýaýramagy netijesinde kompýuter syçanlarynyň şol meşhur “guýruklary” bütinleý aradan aýryldy. Emma muňa garamazdan, enjamyň ady üýtgemedi. Bu ýagdaý, bir sözüň ýüze çykmagyna sebäp bolan asyl alamatyny ýitireninden soň hem dilde nähili berk ornaşyp we hemişelik galyp bilýändiginiň iň owadan mysalydyr.
Duglas Engelbartyň ýarym asyr mundan ozal eden bu açyşy diňe bir kompýuter tehnologiýasyny däl, eýsem sanly dünýäniň dilini we medeniýetini hem bütinleý üýtgetdi. Şol wagtky degişme äheňli meňzetme, häzirki wagtda global tehnologiýa sözlüginiň iň wajyp we çalşyp bolmaýan düşünjeleriniň birine öwrüldi.
 adynyň nireden gelip çykandygyny bilýärsiňizmi? Duglas Engelbartyň 1964-nji ýyldaky açyşy we tehnologiýa taryhy.){kind=link}