Mekdebe çenli çagalar edaralarynda terbiýe beriş işleriniň esasy ugurlarynyň biri çagalary daş-töwerek, tebigat bilen tanyşdyrmakdan ybaratdyr. Çaganyň ilkinji düşünjeleri hut şu döwürde kemala gelýär. Şonuň üçin hem tebigaty öwretmek işi diňe maglumat bermek bilen çäklenmän, eýsem onuň aňynda, kalbynda we dünýä garaýşynda çuňňur yz galdyrmaga gönükdirilmelidir. Bu ugurda işjeň okuw usullarynyň ähmiýeti aýratyn uludyr.
Işjeň okuw usullary çaganyň bilim almak prosesinde işjeň gatnaşmagyny üpjün edýär. Şeýle usullar arkaly çaga diňe diňleýän däl-de, eýsem synlaýan, duýýan, deňeşdirýän we netije çykarýan subýekte öwrülýär. Tebigat bilen tanyşdyrmakda gezelenç sapaklarynyň, açyk howadaky synlaryň, bag-bakjada geçirilýän amaly işleriň ähmiýeti örän uludyr. Çaga ösümlikleriň ösüşini öz gözi bilen görende, guşlaryň sesini eşidende onuň täsiri has berk we ýatda galyjy bolýar. Şeýle ýagdaýlar çaganyň tebigata bolan gyzyklanmasyny artdyrýar hem-de onuň bilesigeljilik häsiýetini ösdürýär.
Mekdebe çenli ýaşdaky çagalar üçin oýun esasy iş görnüşi bolup durýar. Şonuň üçin tebigat bilen tanyşdyrmakda didaktiki oýunlardan, rollar arkaly ýerine ýetirilýän sahnalardan giňden peýdalanmak maksadalaýykdyr. Mysal üçin, “pasyllar” temasy boýunça sahnalaşdyrylan oýunlar, haýwanlaryň hereketlerini gaýtalamak ýa-da ösümlikleriň ösüş tapgyrlaryny oýun arkaly görkezmek çaganyň pikirleniş ukybyny ösdürýär. Şeýle oýunlar arkaly çagalar diňe maglumat alman, eýsem döredijilikli pikirlenmäge we öz pikirini beýan etmäge hem endik edýärler.
Şeýle hem ýönekeý synag we tejribe işleri çagalaryň tebigy hadysalara bolan düşünjesini çuňlaşdyrýar. Mysal üçin, suwuň bugarmagy, ýagşyň döremegi ýa-da ösümlikleriň suwa bolan zerurlygy ýaly prosesleri görkezmek arkaly çagalar tebigatyň kanunalaýyklyklaryna ilkinji ädimlerini ädýärler. Bu bolsa olaryň ylma bolan gyzyklanmasynyň döremegine esas döredýär.
Işjeň okuw usullarynyň ulanylmagy çagalaryň diňe bilim derejesini ýokarlandyrmak bilen çäklenmän, olaryň ekologik medeniýetini hem ösdürýär. Tebigaty goramak, ösümliklere ideg etmek, haýwanlara mähirli çemeleşmek ýaly häsiýetler hut şu ýaşdan kemala gelýär. Şeýle terbiýe alan çaga geljekde tebigata jogapkärli çemeleşýän, jemgyýet üçin peýdaly şahsyýet bolup ýetişýär.
Mekdebe çenli çagalar edaralarynda tebigat bilen tanyşdyrmakda işjeň okuw usullarynyň ulanylmagy bilim-terbiýe işiniň netijeliligini ýokarlandyrýan esasy şertleriň biridir. Şeýle usullar arkaly terbiýelenýän çagalar tebigaty söýýän, ony goramaga taýýar we ylma höwesli şahsyýetler bolup kemala gelýärler. Bu bolsa ýurdumyzyň geljeginiň ygtybarly ellerdediginiň aýdyň subutnamasydyr.
Ýazan: Çaryýewa Gülsün,
Türkmenabat şäheriniň 19-njy çagalar bakja-bagynyň terbiýeçisi
