Dünýäde oba hojalygy bilen baglanyşykly esasy meseleleriň biri – ekinleriň hasylylygyny we hilini ýokarlandyrmakdyr. Ilkinji usullar köplenç däp bolan tejribeler bilen baglanyşykly bolup, häzirki zaman oba hojalygynda ylmy usullaryň orny uly ähmiýete eýedir. Ylmy usullar oba hojalygynda öndürijiligi artdyrmak, toprak we suw serişdelerini tygşytly ulanmak, şeýle hem ekinleriň keselleşmegine garşy durmak üçin möhüm bolup durýar. Türkmenistanda hem oba hojalygynda ylmy usullaryň orny gün-günden artýar, hususan-da bugdaý, mekgejöwen, we ýeralma ýaly ekinleriň hasyllylygyny ýokarlandyrmakda bu usullar giňden ulanylýar.
Agrohimiýa – oba hojalygynda ösümlikleriň ösüşi we hasyllylygy üçin himiki serişdeleriň ulanylmagy bilen baglanyşykly ylmy ugurdyr. Mineral we organik dökünler ösümlikleriň witamin we mikroelementler bilen üpjün edilmegine kömek edýär. Toprak synaglary geçirilip, onuň himiki düzümi seljerilýär we ekin üçin zerur dökünler kesgitlenýär. Meselem, bugdaý üçin azot, fosfor we kaliý zerurdyr, bu elementler ösümlikleriň kök we gök bölekleriniň kämilleşmegine gönüden-göni täsir edýär. Şeýle hem organik dökünler topragy bereketlendirip, mikroorganizm aktivligini ýokarlandyrýar we ekinleriň sagdyn ösmegine goşant goşýar.
Ösümlikleriň genetiki kämilleşdirilmegi hasyllylygyň ýokarlandyrylmagyna gönüden-göni täsir edýär. Seleksiýa usullary arkaly kesellere garşy durnukly, suwa we topraga çydamly ekin görnüşleri döredilýär. Ýurdumyzda ýokary hasyllylykly bugdaý we mekgejöwen sortlary bu usul arkaly peýda boldy. Ylmy seleksiýa we genetika oba hojalygynda önümçiligiň barha artmagyna mümkinçilik berýär, sebäbi durnukly we güýçli genetiki gurluşly ekinler hasyllylygy peselmän artdyrýar. Şeýle hem genetik kämilleşdirilen ekinler keselleriň ýaýramagyna garşy durnukly bolup, pestisidleriň ulanylyş mukdaryny azaltmaga kömek edýär.
Suwaryş we agrotehniki usullar ösümlikleriň ösüşini artdyrmagyň esasy şertleriniň biridir. Şeýle hem ekinleriň meýilleşdirilen oturşygy, dökünleriň wagtynda berilmegi, toprak işlenmegi we her ekin üçin degişli aralykdaky oturmak görnüşleri ylmy agrotehniki usullaryň biri bolup durýar. Bu usullar ösümlikleriň kökleriniň düzgünli ösmegine, gök bölekleriň berk we sagdyn bolmagyna mümkinçilik döredýär.
Ösümlikleriň keselleşmegine garşy himiki we biologik serişdeleriň ulanylmagy hasyllylygy saklamaga kömek edýär. Pestisidler ösümliklere zyýan berýän keselleri we haşallary ýok edýär, biologik serişdeler bolsa ekologiýa taýdan arassa usul bolup, toprak mikroflorasyny gorap saklaýar. Organik dökünler bilen utgaşdyrylan usullar ekinleriň ösüşi üçin iň amatly şertleri döredýär we topragy hem durnukly saklaýar. Şeýlelik bilen, himiki we biologik serişdeleriň utgaşdyrylmasy oba hojalygynda ekinleriň sagdyn ösmegini üpjün edýär.
Ösümlikleriň hasyllylygyny ýokarlandyrmak üçin ylmy usullaryň ulanylmagy oba hojalygynda strategiki ähmiýete eýedir. Agrohimiýa, genetika we seleksiýa, suwaryş we agrotehniki usullar, şeýle hem pestisid we biologik serişdeleriň netijeli ulanylmagy oba hojalygynda öndürijiligi artdyrýar. Ýurdumyzda hem ylmy usullar ekinleriň hasyllylygyny ýokarlandyrmakda möhüm orny eýeleýär we geljekde oba hojalygynyň durnukly ösüşi üçin esas bolup durýar.
Arazow Röwşen,
Türkmen oba hojalyk institutynyň Agronomçylyk fakultetiniň Agrohimiýa we topragy öwreniş hünäriniň 4-nji ýyl talyby
