Halkyň asyrlaryň dowamynda döreden ruhy mirasy onuň taryhynyň, dünýä garaýşynyň hem-de ahlak gymmatlyklarynyň aýdyň beýanydyr. Her bir millet özüne mahsus medeniýeti, däp-dessurlary we edebi gymmatlyklary arkaly nesilleriň arasynda ruhy dowamlylygy üpjün edýär. Türkmen halkynyň baý halk döredijiligi hem şol ruhy baýlygyň möhüm çeşmeleriniň biridir. Şol mirasyň içinde aýratyn orun eýeleýän rowaýatlar we ertekiler diňe bir gyzykly wakalary gürrüň bermek bilen çäklenmän, eýsem ýaş nesliň ahlak taýdan kämilleşmegine hyzmat edýän möhüm terbiýe mekdebi hökmünde çykyş edýär.
Rowaýatlar we ertekiler halkyň köp asyrlaryň dowamynda toplan durmuş tejribesiniň, paýhasynyň we arzuw-islegleriniň çeper beýany hökmünde nesilden-nesle geçip gelýär. Bu eserlerde adamzadyň iň belent ahlak gymmatlyklary – dogruçyllyk, mertlik, zähmetsöýerlik, sabyrlylyk, adalatlylyk ýaly häsiýetler wasp edilýär. Şeýle mazmunly eserleri diňläp ýa-da okaýan çagalar ýagşylyk bilen ýamanlygyň tapawudyna düşünip başlaýarlar. Ertekilerde ýagşylygyň ahyrynda üstün çykmagy, ýagşy niýetli gahrymanlaryň ähli kynçylyklary ýeňip geçmegi ýaş nesliň kalbynda ýagşylyga bolan ynamy berkitýär.
Türkmen halk döredijiliginde rowaýatlar aýratyn many-mazmuna eýedir. Olar köplenç taryhy wakalar, halk arasynda meşhur bolan şahsyýetler ýa-da belli ýerler bilen baglanyşykly gürrüňleri öz içine alýar. Şeýle rowaýatlar ýaş nesli diňe bir gyzykly wakalar bilen tanyşdyrman, eýsem olaryň taryhy düşünjesiniň giňelmegine hem ýardam edýär. Çagalar rowaýatlaryň üsti bilen öz halkynyň geçmişini, onuň başdan geçiren wakalaryny we ruhy güýjüni duýup başlaýarlar. Bu bolsa olaryň watansöýüjilik duýgusynyň kemala gelmegine oňyn täsir edýär.
Ertekiler bolsa çagalaryň ruhy dünýäsi üçin aýratyn ähmiýete eýedir. Ertekilerde dürli gahrymanlaryň, jadyly wakalaryň we täsin ýagdaýlaryň beýan edilmegi çagalaryň hyýal dünýäsini giňeldýär. Şeýle eserler olaryň döredijilikli pikirlenmegine, dünýäni has giň gözýetimden kabul etmegine mümkinçilik berýär. Ertekilerde gahrymanlaryň kynçylyklardan gorkman öňe gitmegi, sabyrly we tutanýerli bolmagy çagalaryň öz durmuşlarynda hem şeýle häsiýetleri ösdürmegine itergi berýär.
Rowaýatlar we ertekiler diňe bir terbiýeçilik ähmiýetine eýe bolmak bilen çäklenmän, eýsem çagalaryň dil baýlygyny ösdürmekde hem möhüm orun eýeleýär. Şeýle eserleri diňlemek ýa-da okamak arkaly çagalaryň söz baýlygy artýar, olaryň sözleýiş medeniýeti kämilleşýär. Halk döredijiliginiň çeper dili, täsirli söz düzümleri we obrazly beýanlary ýaş nesliň edebi dili has gowy özleşdirmegine mümkinçilik döredýär. Bu bolsa olaryň pikirini düşnükli we täsirli beýan etmek ukybyny ösdürýär.
Mundan başga-da, rowaýatlar we ertekiler çagalaryň ahlak taýdan kämilleşmegine aýratyn täsir edýär. Bu eserlerde uly-kiçä hormat goýmak, dostluga wepaly bolmak, zähmet çekmegiň gadryny bilmek ýaly gymmatlyklar giňden wagyz edilýär. Şeýle gymmatlyklar ýaş nesliň kalbynda adamkärçilik, ynsanperwerlik we adalat ýaly belent düşünjeleriň kemala gelmegine ýol açýar. Şonuň üçin hem halk döredijiligi ýaş nesliň ilkinji ruhy mekdebi hökmünde uly ähmiýete eýedir.
Häzirki döwürde ýaş nesliň ruhy taýdan baý, ýokary ahlakly we giň dünýä garaýyşly şahsyýetler bolup ýetişmegi jemgyýetiň öňünde duran möhüm wezipeleriň biridir. Şeýle şertlerde halk döredijiliginiň gymmatlyklaryny ýaş nesle ýetirmek aýratyn ähmiýete eýe bolýar. Rowaýatlar we ertekiler diňe bir geçmişiň ruhy mirasy hökmünde däl, eýsem häzirki döwrüň terbiýeçilik işinde hem möhüm çeşme bolup hyzmat edýär.
Şeýlelikde, rowaýatlar we ertekiler türkmen halkynyň köp asyrlyk paýhasyny özünde jemleýän ruhy hazyna bolup, ýaş nesli terbiýelemekde aýratyn ähmiýete eýedir. Olar çagalaryň kalbynda ýagşylyk, adalat, mertlik we watansöýüjilik ýaly belent häsiýetleriň kemala gelmegine hyzmat edýär. Şonuň üçin hem halk döredijiliginiň bu gymmatly nusgalary ýaş nesliň ruhy dünýäsi bilen ahlak taýdan kämilleşmeginde möhüm terbiýe mekdebi hökmünde hemişe öz ähmiýetini saklap gelýär.
Güljemal Döwletowa,
Çärjew etrabynyň 20-nji orta mekdebiniň Türkmen dili we edebiýat mugallymy
