Sport taryhynda şeýle oýunlar bar welin, olar diňe bir bäsleşik hökmünde däl-de, eýsem jemgyýetiň ruhy ösüşiniň, sagdyn ýaşaýşyň we halkara dost-doganlygyň möhüm bölegi hökmünde tanalýar. Şeýle beýik sport görnüşleriniň biri hem woleýboldyr. Ýönekeý düzgünlere esaslanýan, şol bir wagtda ýokary derejeli ussatlygy, çalasynlygy, taktiki pikirlenmäni we toparlaýyn jebisligi talap edýän bu oýun häzirki wagtda dünýäniň ähli yklymlarynda millionlarça adamy birleşdirýär.
Woleýbolyň taryhy XIX asyryň ahyryna uzaýar. Bu täsin sport görnüşi 1895-nji ýylda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Massaçusets ştatynyň Holyoke şäherinde beden terbiýeçisi William G. Morgan tarapyndan döredildi. Ilkibaşda “Mintonette” diýlip atlandyrylan bu oýun soňra öz aýratyn manysyna laýyklykda “Volleyball” adyny aldy.
Döredilen ilkinji günlerinden başlap woleýbol adamlaryň ýaşyna, fiziki taýýarlygyna garamazdan oýnap bilýän elýeterli sport görnüşi hökmünde giň meşhurlyga eýe boldy. Wagtyň geçmegi bilen ol diňe bir dynç alyş oýny bolman, eýsem ýokary derejeli professional sport ulgamynyň aýrylmaz bölegine öwrüldi. Häzirki döwürde woleýbol Olimpiýa oýunlarynyň esasy sport görnüşleriniň biri, dünýä çempionatlarynyň we halkara ýaryşlarynyň möhüm ugrudyr.
Türkmenistanda hem woleýbol milli sport ulgamynyň ösüşinde aýratyn orun eýeleýär. Bu oýun ýaşlaryň beden taýdan taplanmagyna, toparlaýyn hereket etmek endikleriniň kemala gelmegine we halkara sport meýdançalarynda Türkmenistanyň abraýynyň ýokarlanmagyna hyzmat edýär.
Woleýbolyň döreýşi: täze sport pikiriniň dünýä inmegi
XIX asyryň ahyrynda ABŞ-da sport medeniýeti çalt ösýärdi. Şol döwürde basketbol ýaly täze oýunlar ýaşlaryň arasynda giň ýaýran hem bolsa, ähli adamlar üçin birmeňzeş amatly däldi. Şonuň üçin William G. Morgan dürli ýaşdaky adamlaryň gatnaşyp biljek, ýönekeý hem-de täsirli toparlaýyn oýun döretmegi maksat edinýärdi. Ol täze oýny döretmekde birnäçe sport görnüşleriniň aýratynlyklaryndan peýdalandy. Tennisden tor, basketboldan toparlaýyn hereket, beýleki sportlardan bolsa çalasynlyk we utgaşykly hereket ýörelgeleri alyndy. Şeýlelikde, ilkinji woleýbol meýdana geldi.
Ilkinji döwürde oýnuň düzgünleri häzirki görnüşinden ep-esli tapawutlydy. Wagtyň geçmegi bilen düzgünler kämilleşdirildi:
- toparlaryň düzümindäki oýunçylaryň sany kesgitlenildi;
- topa degmegiň tertibi düzgünleşdirildi;
- meýdançanyň ölçegleri kesgitlendi;
- hüjüm we goranyş usullary ösdürildi.
1947-nji ýylda Halkara Woleýbol Federasiýasynyň (FIVB) döredilmegi bu sportuň dünýä derejesinde dolandyrylmagyna we ösdürilmegine uly itergi berdi. Häzirki wagtda FIVB dünýäniň iň iri halkara sport guramalarynyň biridir.
Dünýä woleýbolynyň ösüş basgançaklary we belent sepgitleri
XX asyryň dowamynda woleýbol dünýäniň dürli ýurtlaryna giňden ýaýrady. Esasan hem Ýewropa, Aziýa we Latyn Amerikasy ýurtlarynda bu sport uly meşhurlyga eýe boldy. 1964-nji ýylda Tokio Olimpiýa oýunlarynda woleýbol ilkinji gezek Olimpiýa maksatnamasyna girizildi. Bu waka onuň dünýä sportundaky abraýyny has-da ýokarlandyrdy.
Soňky ýyllarda woleýbol birnäçe ugurda täze ösüşlere eýe boldy:
Ýokary tehnologiýaly türgenleşikler
Häzirki wagtda professional toparlar oýunçylaryň fiziki ýagdaýyny, hereket tizligini we taktiki mümkinçiliklerini seljermek üçin döwrebap tehnologiýalardan peýdalanýarlar.
Plýaž woleýbolynyň ösüşi
Iki oýunçydan ybarat bolan plýaž woleýboly hem dünýäde giň meşhurlyk gazandy. Ol 1996-njy ýylda Olimpiýa oýunlarynyň maksatnamasyna goşuldy.
Ýaşlar sportynyň esasy ugry
Woleýbol häzirki wagtda mekdep we ýokary okuw mekdepleriniň sport maksatnamalarynda möhüm orun eýeleýär. Sebäbi bu oýun ýaşlarda diňe bir fiziki taýýarlygy däl, eýsem jogapkärçiligi, hyzmatdaşlygy we liderlik häsiýetlerini ösdürýär.
Woleýbolyň Türkmenistana ýaýraýşy we ösüş taryhy
Türkmenistanda sporta bolan döwlet derejesindäki ünsüň artmagy bilen woleýbol hem giň ösüş ýoluna düşdi. Bu sport görnüşi ýurdumyzyň sport mekdeplerinde, bilim edaralarynda we dürli derejeli ýaryşlarda ösdürilip başlandy. Türkmen halkynyň taryhynda toparlaýyn jebislik, biri-birine goldaw bermek ýaly gymmatlyklar möhüm orun eýeleýär. Şonuň üçin woleýbol ýaly toparlaýyn hereketlere esaslanýan sport görnüşi jemgyýetçilik taýdan hem aýratyn ähmiýete eýe boldy. Türkmenistanyň dürli welaýatlarynda:
- ýöriteleşdirilen sport mekdepleri;
- woleýbol toparlary;
- ýaşlar ýaryşlary;
- ýokary derejeli sport çäreleri guramaçylykly ösdürilýär.
Ýurdumyzda sport ulgamynyň döwrebaplaşdyrylmagy, täze sport desgalarynyň gurulmagy we ýaş türgenlere döredilýän mümkinçilikler woleýbolyň ösüşine täze badalga berýär. Türkmenistanyň türgenleri halkara ýaryşlarynda çykyş edip, ýurdumyzyň sport abraýyny ýokarlandyrmaga goşant goşýarlar. Milli woleýbolyň ösüşinde tälimçileriň, sport hünärmenleriniň we ýaş türgenleriň yzygiderli zähmeti aýratyn ähmiýetlidir.
Häzirki zaman türkmen woleýboly: täze mümkinçilikler we maksatlar
Häzirki döwürde türkmen sportynyň öňünde esasy maksatlaryň biri — halkara derejesinde bäsleşige ukyply türgenleri taýýarlamakdyr. Bu ugurda woleýbol hem möhüm ugurlaryň biri hökmünde ösdürilýär. Döwrebap woleýbol diňe bir güýç we çalasynlyk bilen çäklenmeýär. Ol:
- taktiki pikirlenmäni;
- ýokary psihologik taýýarlygy;
- topar agzybirligini;
- çalt karar kabul etmek ukybyny talap edýär.
Güýçli woleýbol toparynyň esasy aýratynlygy diňe bir aýratyn zehinli oýunçylaryň bolmagy däl, eýsem olaryň bir maksada gönükdirilen jebis hereketidir. Her bir pas, her bir hüjüm we her bir goranyş pursady toparyň umumy ýeňşine goşant goşýar.
Türkmenistanda ýaş nesli sporta çekmek, olaryň sagdyn durmuş ýörelgesine eýe bolmagyny üpjün etmek we halkara arenasynda üstünlik gazanýan türgenleri taýýarlamak döwlet sport syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biridir.
Woleýbolyň jemgyýetçilik we ruhy ähmiýeti
Woleýbol diňe bir sport ýaryşy däl. Ol adamlary birleşdirýän, dostluk we hyzmatdaşlyk duýgusyny ösdürýän durmuş mekdebidir. Bu oýun ýaşlara:
- ýeňşe bolan ynamy;
- ýeňlişden netije çykarmagy;
- topar bilen hereket etmegi;
- zähmetiň we sabyrlylygyň ähmiýetini öwredýär.
Sportuň bu görnüşinde hiç bir oýunçy aýratynlykda ýeňiş gazanyp bilmeýär. Ýeňiş diňe ähli topar agzalarynyň bilelikdäki hereketiniň netijesinde gelýär. Şonuň üçin woleýbol jemgyýetde jebisligiň we özara hormatyň nyşany hökmünde hem çykyş edýär.
Woleýbolyň 1895-nji ýylda döredilen kiçijik sport pikirinden häzirki dünýä derejesindäki uly sport hereketine öwrülmegi adamzadyň döredijilik güýjüniň we sporta bolan söýgüsiniň aýdyň beýanydyr.
Bu oýun ýüz ýyldan gowrak wagtyň dowamynda millionlarça adamy birleşdirip, dünýä sport medeniýetiniň möhüm bölegine öwrüldi. Türkmenistanda hem woleýbol ýaşlaryň terbiýesinde, sagdyn durmuş ýörelgesiniň kemala gelmeginde we halkara sport gatnaşyklarynyň ösmeginde möhüm orun eýeleýär.
Geljekde türkmen woleýbolynyň täze ýeňişlere, täze rekordlara we halkara üstünliklerine tarap ynamly gadamlar bilen öňe gitjekdigi şübhesizdir. Sebäbi sport meýdançasyndaky her bir hereketiň aňyrsynda uly zähmet, maksada okgunlylyk we ýeňşe bolan güýçli ynam durýar.
