Gopuz – diňe bir demir bölegi däl, eýsem asyrlaryň jümmüşinden gelýän, adam demine jan berýän gadymy saz guralydyr. Dünýäniň 200-den gowrak halkynda bar bolan bu gural, türkmen medeniýetinde aýratyn orna eýedir. Eýsem, gopuz nähili döredi we ol adam saglygyna nähili täsir edýär?
Gopuz sözüniň manysy we gelip çykyşy
Gopuz sözi gadymy türki dillerden gelip çykyp, çuňňur manyny aňladýar. Alymlaryň pikrine görä:
”Gop” – belent, ýokary;
”Uz” – owaz, ses diýmekdir.
Ýagny, “belent owaz” ýa-da “syrly ses” manysyny berýär.
Dünýäde Gopuz: Norwegiýadan Ýakutiýa çenli
Gopuz diňe türkmenlere mahsus däldir. Ol dünýäniň iň gadymy saz gurallarynyň biri hasaplanýar:
- Norwegiýada: Ilkibaşda haýwan süňkünden ýasalypdyr.
- Germaniýa we Awstriýa: Agaçdan ýonulyp ýasalan görnüşleri meşhurdyr.
- Russiýa (Ýakutiýa): “Hwomus” ady bilen bellidir we şamanlaryň ruhy bejergisinde ulanylypdyr.
- Türkmenistan: Türkmen ussalary gopuzy arassa demirden we polatdan ýasap, oňa has ýiti we täsirli owaz beripdirler.
💡 Gyzykly Fakt: 1990-njy ýylda Russiýanyň Ýakutsk şäherinde dünýädäki ýeke-täk Gopuz Muzeýi açyldy. Bu ýerde dünýäniň 52 ýurdundan jemlenen 2000-den gowrak gopuz saklanýar.
Türkmen Medeniýetinde Gopuzyň ýeri
Halkymyzyň arasynda gopuz, esasan, gyzlaryň saz guraly hasaplanýar. Gadymy döwürlerde türkmen gyz-gelinleri:
Gaýma gaýanlarynda,
Keşde çekenlerinde,
Dynç alanlarynda ýüreklerini gopuz arkaly beýan edipdirler.
Her gyzyň öz şahsy gopuzy bolup, ony ýitirmezlik üçin alaja baglap, boýunlaryndan asyp gezdiripdirler.
Gopuz nähili çalynýar? (Tehniki Aýratynlyklary)
Gopuz, ululy-kiçili görnüşde bolup, sesi hem şoňa görä belentli-pesli çykýar. Ony çalmak aňsat görünse-de, ussatlyk talap edýär:
Gopuz çep eliň bilen dodaklaryň we dişleriň arasynda çalaja gysylyp saklanýar.
Sag eliň süýem barmagy bilen onuň “diljagazyna” kakylyp yrgyldadylýar.
Iň möhüm pursat: Ses diňe gopuzdan däl, eýsem adamynyň agyz boşlugyndan, dodak we dil hereketlerinden hem-de dem alşyndan emele gelýär.
Gopuzyň saglyga peýdasy barmy?
Häzirki zaman ylmy barlaglara görä, gopuz çalmak diňe bir güýmenje däl, eýsem “Wibrasiýa Terapiýasy” (Vibration Therapy) hasaplanýar.
Öýkeni berkidýär: Dogry dem alyşy sazlaýar.
Nerw ulgamyny rahatlandyrýar: Çykýan yrgyldyly sesler beýnini dynç aldyrýar we stresi aýyrýar.
