Arça agajy bu sosna agajyna meňzeýän hemişe gök öwüsýän agaçdyr. Arçalar Demirgazyk Amerika, Günorta Amerika, Ýewropa, Aziýa we Afrika ýaly dünýäniň köp ýerinde ösüpdir. Arçalar ýüzlerçe ýyl bäri dünýäniň köp ýerinde ulanylýar. Arçalar guraklyga çydamly we suw ýetmezçilik edýän ýerlerde hem gowy ösýändir.
Arça Ýewropada ýüzlerçe ýyl bäri ösdürilip ýetişdirilýär we ulanylýar. “Junivere” atly arça likýory Ýewropanyň dürli ýerlerinde asyrlar boýy ýasalýar. Demirgazyk Amerikada arçany Mikak we Malekit taýpalary ulanýardy. Arça Günorta Amerikalylar tarapyndan birnäçe maksat bilen ulanyldy.
Arça gaty we örän uly, uzak ýaşaýan agaçdyr. Kolorado arçalary gaýaly daglarda gaty belentliklerde ösýär, bu ýerde gaty az ýagyş ýagýar we ajy sowuk temperaturada hem olar diri galýar. Bu belentlikdäki arçalar gaty haýal ösýär.
Arçalar gaty az suw talap edýärler we guraklyk döwründe köplenç ýerleri eýeleýärler. Arça ýylda birnäçe dýum suw bilen gowy ýaşap biler. Şeýle-de bolsa, suwuň talaplary dürlülige baglydyr. Ekilen arçalaryňyz hepdede 2-3 dýum suw bilen has gowy öser.
Arçalar topragyň ýaramaz ýagdaýlaryna gaty çydamly. Arçalar guraklyga hem gaty çydamly. Aslynda, aşa suwarmak arçanyňyza zyýan berip biler. Agajyňyzy gaýtadan suwarmazdan ozal topragyň ýokarky gatlagynyň guramagyna ýol beriň. Suwaryş aralyklary howaňyza baglylykda üýtgeýär. Arça topragyňyzy täzeden suwarmazdan ozal topragyň ýokarky dýumynyň guramagyna ýol bermek bilen, aşa suwarmak meselesinden gaça dursaňyz gowy bolar.
Arça dürli ýagtylyk şertlerinde gowy ösýär. Arçanyň käbir görnüşleri kölegede has gowy bolýar we günüň açyk ýaşyl reňkini ýitirip, has ýaşyl ýa-da käbir halatlarda sarymtyl bolup biler. Arçanyň dürlüligine baglylykda ýagtylyk talaplary üýtgeýär.
ORUNBAÝEW REÝIMBERGEN
Türkmen oba hojalyk institutynyň Tehniki hyzmatyň guralyşy we tehnologiýasy hünäriniň 1-nji ýyl talyby
