Aý her gije asmanda bir ýerde ýaly bolup görünse-de, aslynda ol ýuwaş-ýuwaşdan bizden uzaklaşýar. Lazer ölçegleri, Aýymyzyň her ýyl takmynan 3,8 santimetr Ýerden daşlaşýandygyny görkezdi we geljekde käbir üýtgeşmeleri wada berýär.
Alymlaryň geçiren ölçeglerine görä, Aý Ýerden her ýyl takmynan 3,8 santimetr daşlaşýar.
Bu aralyk kiçijik ýaly bolup görünse-de, millionlarça ýyllap planetamyzyň we emeli hemralarynyň ykbalyny üýtgetmek ýeterlikdir. Şeýlelik bilen, bu prosesiň aňyrsynda näme bar we geljekde näme bolar?
Näme üçin ol gidýär?
Aýyň yza çekilmegi aralygy Ýeriň aýlanmagy netijesinde dörän gelgit güýçleri bilen baglanyşyklydyr. Aýyň agyrlyk güýji okeanlarda uly beýiklige sebäp bolýar. Ýer aýlanýarka, bu beýiklikler Aýdan birneme öňe geçip, oňa öňe çekilýär. Bu täsir, Aýyň orbitasynyň giňelmegine we daşlaşmagyna sebäp bolýar, şol bir wagtyň özünde Ýeriň aýlanmagyny haýalladýar. Diýmek, günlerimiz her ýyl gaty az mukdarda uzalýar.
4,5 milliard ýyl ozal Ýere täsir edýän Mars ölçegli bir jisim tarapyndan emele gelen Aý, şol wagt planetamyza häzirki döwürden has ýakyndy. Aslynda, galyndylar ýazgylary günleriň bary-ýogy 23,5 sagat 70 million ýyl ozal dowam edendigini görkezýär, bu bolsa Aýyň täsiriniň geçmişde has güýçlidigini görkezýär.
Geljekde näme bolar?
Uzak geljekde ýer bilen Aýyň tertipli gulplanmagyna garaşylýar. Şeýle ýagdaý ýüze çykanda, Ýeriň aýlanma döwri Aýyň orbital döwrüne deň bolar we Aý planetamyzyň diňe bir tarapyndan görüner. Mundan has öň, takmynan bir milliard ýylda Günüň artýan ýagtylygy okeanlary bugarýar. Bu gelgit täsirini gutarar.
Bu gün näme many berýär?
Aýyň Ýerden her ýyl birnäçe santimetr uzaklygy gündelik durmuşymyzda ünsden düşmeýän kiçijik üýtgeşiklikdir, ýöne astronomlar üçin bu hereket Ýeriň geçmişine düşünmek we geljegini çaklamak üçin möhümdir.
