Bamýa (Abelmoschus esculentus) dünýäniň birnäçe ýurdunda giňden ösdürilip ýetişdirilýän, ýyly howany söýýän, ýokary peýdaly goýy ýaşyl miweli ösümlikdir. Ol aýratynlykda Orta Aziýada, şol sanda Türkmenistanda halk arasynda giňden ulanylýar. Bamýanyň miweleri iýmitlik taýdan örän gymmatly bolup, witaminler we minerallar bilen baýdyr. Şeýle hem onuň ösümlik gurluşy, ösüş aýratynlyklary we ekinçilikde orny barada hem giňden ylmy maglumatlar bardyr.
Bamýa ýetişdirilýän ýerleriň toprak hiline ünsli garaýandygyny görkezer. Esasan hem gurak howaly, güneşli sebitlerde gowy ösýär. Ýagtylyga bolan talaby ýokarydygyna görä, onuň ekilýän meýdany gün düşýän açyk ýerde bolmaly. Toprak diýseň ýeňil, gurplandyrma ukyply we howa geçirişiniň gowy bolmagy zerurdyr. Türkmenistanda ikinji ýaz paslyndan başlap güýz paslyna çenli bamýa ekilip, yzygiderli saklanylýar.
Bamýanyň miweleri özünde köp mukdarda A, C we K witaminlerini saklaýar. Şeýle hem onuň düzüminde demir, magniý, kalsiý we kaliý ýaly mineral maddalar bar. Miweleriniň içindäki şilimsi maddalar aşgazanyň we içegäniň işjeňligini kadalaşdyrmaga ýardam edýär. Şonuň üçin bamýa saglygyň abanýan birnäçe meselelerini çözmekde peýdalanylyp bilner.
Ekinçilik taýdan bamýanyň ösdürilip ýetişdirilişi olaryň dogry ekilmegi we idegi bilen baglydyr. Tohumlar ýazda toprak gyzandan soň ekilýär. Ösümlik gündelik suwarylmaga mätäç bolmasa-da, hepdede birnäçe gezek çuň suwarylmaga gowy netije berýär. Şeýle hem iri süýrenjiň, ýaşaýyş zyňyndylarynyň we başga zyýan berijileriň öňüni almak üçin onuň üstüni goýylandan soň arassalap durmak zerurdyr.
Bamýanyň hasyly adatça ekileninden 50–60 gün soň alynýar. Miweleri günde diýen ýaly ýygnalmasa, olar ulalyp gaty bolýar we iýmitlik gymmaty pese gaçýar. Şonuň üçin öndürijiler hasyly wagtynda toplamak bilen bamýanyň ýokary hilini saklap bilýärler.
Netijede, bamýa diňe bir iýmitlik ähmiýetli däldir, eýsem oba hojalyk taýdan hem ykdysady peýda getirýän möhüm ekinleriň biridir. Onuň düzümi, berýän hasyly we ösdürilip ýetişdirilişiniň ýönekeý bolmagy sebäpli, häzirki wagtda dünýäniň köp ýurtlarynda giňden ösdürilip ýetişdirilýär. Türkmen topragynda hem bamýa gowy hasyl berip, halkyň gündelik iýmitinde aýratyn orun eýeleýär.
Gurbannazarowa Gülnur
Türkmen oba hojalyk institutynyň talyby
 dünýäniň birnäçe ýurdunda giňden ösdürilip ýetişdirilýän, ýyly howany söýýän, ýokary peýdaly goýy ýaşyl miweli){kind=link}