Halkara Energetika Guramasy täze hasabatda 2024-nji ýylyň netijelerini jemledi. Täzelenýän energiýa kuwwaty diňe bir ýylda bir çärýek artdy. Uglerodsyz önümçiligiň ähli görnüşleri ilkinji gezek global elektrik energiýasynyň sarp edilişiniň 40%-ine ýetdi. Mundan başga-da, ýol ulaglarynyň dowam edýän elektrikleşdirilmegi sebäpli, nebit sarp edilişi azaldy.
Agentligiň habaryna görä, soňky bir ýylda 670 gigawat gün we ýel elektrik stansiýasy işe girizildi. Bu döwürde elektrik energiýasynyň öndürilişiniň 80%-ini üpjün etdi, ol absolýut sanlarda önümleriň 660 milliard kilowat-sagat köpelmegini görkezýär. Gün elektrik stansiýalarynda 480 milliard, ýel elektrik stansiýalarynda 180 milliard.
Gidroelektrik stansiýalary ýene-de 190 milliard kilowat sagat öndürdi. Geçen ýyl rekord derejede yssy boldy, şonuň üçin ortaça ýagyş hem kadadan ýokarydy, netijede ýer ýüzünde ortaça suw howdany dolduryldy. Bu täsiriň bir gezeklikdigini göz öňünde tutmalydyrys, sebäbi 2025-nji ýyldan 2024-nji ýyldan has yssy bolmagy mümkin däl. Şonuň üçin gidroelektrik stansiýalarynyň umumy önümçiligi ep-esli ösüşi görkezip bilmez.
Gidroelektrik stansiýalary gaýtadan dikeldilýän energiýa hem goşulýandygy sebäpli, gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmelerinden öndürmek ýylyň dowamynda 850 milliard kilowat-sagat, jemi 1100 milliard kilowat-sagat artdy. Bu, gün we ýel elektrik stansiýalarynyň global energiýadaky barha artýan roluny aýdyň görkezýär. Gazdan we kömürden elektrik energiýasynyň öndürilmegi köpeldi.
Transport ulaglary bilen nebit sarp edilişi umuman azaldy. Şol bir wagtyň özünde awiasiýa we nebithimiýa himiýa islegini güýçlendirip, umumy nebit sarp edilişiniň birneme ýokarlanmagyna sebäp boldy.
Gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleriniň ähli üstünliklerine garamazdan, 2024-nji ýylda “energiýa” CO2 zyňyndylary 0,8 göterim ýokarlap, ýylda 37,8 milliard tonna rekord goýdy. Bu, atmosferadaky konsentrasiýasyny millionda üç bölek diýen ýaly 422.5-e çykardy.
Diňe bir elektrik energiýasyny däl, eýsem transporty we ýyladyş hem-de beýleki zerurlyklar üçin ýylylyk öndürmegi hem göz öňünde tutsak, 2024-nji ýylda täzelenip bilýän energiýa çeşmeleri zerurlyklaryň umumy artmagynyň diňe 38%-ini üpjün etdi. Beýleki 28% tebigy gazdan, 15% kömürden, 11% nebitden we 8% ýadro elektrik stansiýalaryndan gelýär. Bu ýerdäki gün elektrik stansiýalarynyň we ýel elektrik stansiýalarynyň has az roly, olardan ýylylyk almagyň gaty gymmat we amatsyzdygy bilen düşündirilýär.
Dürli synçylar bolup geçýän wakalary polýarlaşdyrýarlar. Halkara Energetika Guramasynyň özi optimizmden doly. Gaýtadan dikeldilýän energiýa kuwwatynyň ösüşiniň rekord derejä ýetýändigini, ýylda dörtden bir böleginiň we gün energiýasynyň 30 göterim ýokarlanyp, oturdylan kuwwatynyň 2,2 trillion kilowata çenli ýokarlanýandygyny belleýär.
Işewür metbugat işgärlerine şübheli synçylar ýaşyl geçişiň maksadynyň gün we ýel elektrik stansiýalarynyň kuwwatyny ýokarlandyrmak däl-de, ýangyçlaryny ýakmagy azaltmakdygyny bellediler. Dünýädäki gün we ýel elektrik stansiýalarynyň paýy we önümçiligi 2030-njy ýyllara çenli ösmegini dowam etdirer.
Sarwinaz Hojaniýazowa,
Türkmen oba hojalyk institutynyň talyby
