Suw asty dünýäsi, gözellik, dürlülik we syrlylyk bilen tapawutlanýan, ýer ýüzüniň 70% -den gowragyny öz içine alýan täsin bir giňişlikdir. Bu giňişlikde dürli görnüşli ekosistemalar bar, her biri özboluşly aýratynlyklara, ýaşaýyş şertlerine we jandarlara eýe. Suw asty ekosistemalary diňe bir tebigatyň gözelligi däl, eýsem biosferanyň esasy bölegi bolup, howanyň düzgünleşdirilmegine, iýmit zynjyrynyň üpjün edilmegine we ykdysady bähbitlere goşant goşýar. Şeýle-de bolsa, bu ekosistemalar, howanyň üýtgemegi we çendenaşa balyk tutmak ýaly dürli howplara sezewar bolýar. Şonuň üçin suw asty tebigatynyň ähmiýetini bilmek we ony goramak üçin çäreleri görmek örän möhümdir.
Deňizleriň tropiki tokaýlary
Deňizleriň tropiki tokaýlary deňiz biodürlüliginiň iň möhüm merkezlerinden biridir. Olar, tropiki deňizlerde, ýyly we arassa suwlarda emele gelýär. Deňiz gaýalary, merjen polipleri diýlip atlandyrylýan ownuk jandarlaryň koloniýalaryndan ybaratdyr. Bu polipler, kalsiý karbonatyndan ybarat bolan daşky skeletleri öndürýär we wagtyň geçmegi bilen bu skeletler birleşip, gaýalary emele getirýär. Deňiz gaýalary, köp sanly balyklaryň, oňurgasyzlaryň we beýleki deňiz jandarlarynyň ýaşaýyş ýeridir. Olar, iýmit çeşmesi, gorag we köpelmek üçin şertleri üpjün edýärler..
Deňiz otluklary:
Deňiz otluklary, kenarýaka zolaklarynda, ownuk suwlarda ösýän gül ösümlikleridir. Olar, deňiz otlarynyň dürli görnüşlerinden (Posidonia, Zostera, Thalassia) ybarat bolup, kökleri we ýapraklary arkaly topraga berkidilýärler. Deňiz otluklary, fotosintez prosesi arkaly kislorod öndürýärler we suwy arassalaýarlar. Olar, köp sanly deňiz jandarlary üçin iýmit çeşmesi we ýaşaýyş ýeridir. Balyklaryň, pyşdylary we beýleki jandarlaryň ýaşajyk nesilleri üçin gorag we köpelmek üçin şertleri üpjün edýärler. Deňiz otluklary, karbon dioksidini siňdirýärler we saklaýarlar, bu bolsa howanyň üýtgemegine garşy göreşmekde möhüm rol oýnaýar.
Mangrow tokaýlary:
Mangrow tokaýlary, tropiki we subtropiki kenarýaka zolaklarynda duzly suwlarda ösýän agaçlardan we gyrymsy agaçlardan ybaratdyr. Mangrow agaçlary, duza çydamlylygy, suw joşgunyna uýgunlaşmagy we dem alyş kökleri (pnewmatoforlar) bilen tapawutlanýar. Mangrow tokaýlary, kenarýaka zolaklaryny tolkunlardan, tupanlardan we erroziýadan goraýar. Mangrow tokaýlarynyň ekologiki ähmiýeti bilen bir hatarda, ykdysady ähmiýeti hem uludyr. Balykçylyk, turizm we tokaý önümleri üçin çeşme hökmünde ulanylýar. Şeýle-de bolsa, kenarýaka gurluşygy, akwakultura we tokaýlaryň çapylmagy mangrow tokaýlarynyň ýitirilmegine sebäp bolýar.
Orazmuhammedow MAKSAT
Türkmen oba hojalyk institutynyň Weterenar lukmançylygy fakultetiniň 1-nji ýyl talyby
