Tebigat we kosmos muşdaklary üçin ýylyň iň garaşylýan astronomik wakalarynyň biri ýetip geldi. Maý aýynyň başynda Türkmenistanyň asmanynda her ýyl gaýtalanýan we “Eta Akwaridleri” (Maý akwaridleri) diýlip atlandyrylýan ajaýyp meteor akymyny synlamak mümkinçiligi dörär. 19-njy aprelden 28-nji maýa çenli işjeňligini dowam etdirýän bu kosmos hadysasy, esasan hem 2026-njy ýylyň 6-njy we 7-nji maý gijelerinde özüniň iň ýokary derejesine ýeter. Timeanddate.com portalynyň Aşgabat üçin berýän takyk maglumatlaryna görä, iň işjeň döwürde asmandan sagatda 50-ä çenli meteoryň (ýyldyz süýnmeginiň) gaçmagyna garaşylýar.
Halley kometasynyň asmandaky yzlary
Bu owadan tebigat hadysasy öz adyny Daluw (Aquarius) ýyldyzlar toplumynda ýerleşýän Eta Aquarii ýyldyzyndan alýar. Ýere gaçýan meteorlar hut şol nokatdan — ylmy dilde “radiant” diýilýän ýerden — uçup çykýan ýaly bolup görünýär. Aslynda bu yşykly çyzyklar, meşhur Halley kometasyndan (1P/Halley) galan tozan we buz bölekleridir. Ýer togalagy öz orbitasynda hereket edýärkä, kometanyň yzyndaky bu galyndy buludynyň içinden geçýär. Atmosfera uly tizlik bilen girýän bu kiçijik bölekler ýanyp, asmynda ajaýyp yşyk yzlaryny galdyrýar. Halley kometasy Günüň daşyndan her 76 ýyldan bir gezek aýlanýan hem bolsa, onuň galdyran yzlaryny biz ýylda iki gezek: maý aýynda Eta Akwaridleri, oktýabr aýynda bolsa Orionidler görnüşinde synlaýarys.
Türkmenistanda synlamak üçin iň amatly wagt we ýerler
Aşgabat we ýurdumyzyň beýleki şäherleriniň ýaşaýjylary üçin bu asman şousyny synlamagyň iň amatly wagty, ýerli wagt bilen gije sagat 03:00-dan daňdan 05:00-a çenli aralykdyr. Hut şu sagatlarda Daluw ýyldyzlar toplumynyň radianty gündogar gözýetimden ýokary galýar we meteorlaryň görünmek ähtimallygy has-da artýar. NASA hünärmenleriniň bellemegine görä, bu hadysany synlamak üçin hiç hili gymmatbahaly dürbi ýa-da teleskop gerek däl. Iň esasy şert — şäheriň emeli yşyklaryndan daşlaşmakdyr. Aşgabadyň daş-töweregi, aýratyn hem Köpetdagyň eňňitleri ýa-da paýtagtyň demirgazygyndaky gijeki yşyklandyryşyň täsir etmeýän açyk meýdançalary iň oňat synlag nokatlary bolup biler. Gözüň garaňkylyga doly uýgunlaşmagy üçin asmana azyndan 20-30 minutlap seretmek maslahat berilýär.
Aýyň ýagtylygy päsgel bermez ýaly näme etmeli?
2026-njy ýyldaky meteor akymynyň ýeke-täk kynçylygy, gijäniň köp böleginde asmandaky Aýyň ýagtylyk saçmagy bolar. Kemelýän Aýyň şöhlesi käbir ejiz meteorlaryň görünmegine böwet bolup biler. Şonuň üçin astronomlar örän ýönekeý, emma täsirli bir usuly ulanmagy teklip edýärler: Aýyň öňüni beýik bir agaç ýa-da binanyň diwary bilen ýapar ýaly ýerde ýerleşiň we asmanyň beýleki garaňky künjeklerine syn ediň. Şeýlelikde, gözleriňiz Aýyň ýagtylygyna gamaşmaz we asmandaky hereketleri has aýdyň saýgaryp bilersiňiz.
Älem giňişliginiň bu ajaýyp wizuallary, tebigatyň we kosmosyň näderejede sazlaşykly we täsirli işleýändigini ýene bir gezek subut edýär. Akwaridler meteor akymy, sanly ekranlardan daşlaşyp, asmanyň hakyky we üýtgeşik tebigy şousyna şaýat bolmak üçin ajaýyp bir mümkinçilikdir.
