Ekologik abadançylyk häzirki döwürde durnukly ösüşiň möhüm şertleriniň biri bolup durýar. Gurak we kontinental howa şertleri bilen tapawutlanýan Türkmenistan üçin tokaý zolaklaryny giňeltmek, çölleşmäniň öňüni almak, topragy we biodürlüligi goramak aýratyn ähmiýete eýedir.
2026-njy ýylyň 2-nji iýunynda Türkmenistanyň 2026–2030-njy ýyllar üçin Milli tokaý maksatnamasy hem-de ony durmuşa geçirmek boýunça çäreleriň meýilnamasy tassyklandy. Resmi maglumatlara görä, maksatnama daşky gurşawy goramagyň hukuk esaslaryny berkitmäge, howanyň üýtgemeginiň täsirlerini azaltmaga, ekoulgamlaryň we tokaý hojalygynyň durnuklylygyny ýokarlandyrmaga gönükdirilendir. Altyn Asyr
Şeýlelikde, tokaýlaşdyrmak diňe möwsümleýin bag ekmek çäreleri bilen çäklenmän, uzak möhletli ekologik meýilnamalaşdyrmagyň bir bölegi hökmünde çykyş edýär.
Ählihalk bag ekmek çäreleri we ekologik medeniýet
Türkmenistanda ýaz we güýz möwsümlerinde geçirilýän ählihalk bag ekmek çäreleri ýaşyl zolaklary giňeltmek bilen bir hatarda, jemgyýetiň tebigata bolan jogapkärçiligini ýokarlandyrmaga hem ýardam edýär.
Bu işlerde ýerli howa we toprak şertlerine laýyk gelýän agaç we gyrymsy görnüşleriniň saýlanylmagy, ekilen nahallaryň idegi we suwaryş çäreleriniň dowamly alnyp barylmagy möhüm ähmiýete eýedir.
Ekologik medeniýetiň ýaş nesilden başlanmagy hem aýratyn ähmiýetlidir. Mekdep okuwçylarynyň, talyplaryň we ýaşlaryň bag ekmek çärelerine gatnaşmagy tebigaty goramak baradaky bilimleriň amaly tejribe bilen utgaşmagyna mümkinçilik berýär.
Tokaýlaşdyrmak we çölleşmä garşy göreş
Türkmenistanyň tebigy şertlerinde tokaýlaşdyrmak işleriniň möhüm ugurlarynyň biri gurak we çöl zolaklarynda ösümlik örtügini berkitmekdir.
Saksaul, çerkez we gandym ýaly çöl şertlerine uýgunlaşan ösümlikler çägäniň hereketini çäklendirmekde, ýer örtügini berkitmekde we tebigy ekoulgamlaryň durnuklylygyny ýokarlandyrmakda peýdalanylýar.
Tokaý zolaklarynyň döredilmegi ulag we inženerçilik infrastrukturasyny çäge süýşmelerinden goramak, tozanly şemallaryň täsirini azaltmak hem-de çöl ýerlerinde biologik dürlüligiň saklanmagyna şert döretmek ýaly birnäçe ugurda ähmiýetlidir.
Aşgabat we «Ýaşyl guşak» tejribesi
Paýtagt Aşgabat şäheriniň töwereginde döredilen ýaşyl zolaklar şäher gurşawynyň ekologik şertlerini gowulandyrmaga gönükdirilen iri çäreleriň biridir.
Ýaşyl zolaklar şäheriň töwereginde ösümlik örtügini giňeltmek, tozanly şemallaryň täsirini azaltmak we şäher landşaftynyň ekologik durnuklylygyny ýokarlandyrmak ýaly wezipeleri ýerine ýetirýär.
Bu tejribe Türkmenistanyň beýleki şäherlerinde we ilatly ýerlerinde hem bagçylyk we ýaşyl zolaklary ösdürmek boýunça alnyp barylýan işler bilen utgaşýar. Türkmenistanyň resmi çeşmelerinde täze tokaý zolaklarynyň, emeli tokaýlyklaryň we gök guşaklaryň howanyň arassalygyny saklamak hem-de çäge süýşmeleriniň we tozanly şemallaryň öňüni almakdaky ähmiýeti aýratyn bellenilýär. Bilim Merkezi
Tokaýlaşdyrmagyň ekologik we ykdysady ähmiýeti
Tokaýlaryň ähmiýeti diňe daşky gurşaw bilen çäklenmeýär. Agaçlar topragyň eroziýasyny azaltmaga, suw aýlawynyň kadalaşmagyna, mikroklimatyň durnuklaşmagyna we dürli ösümlik hem-de haýwan görnüşleri üçin ýaşaýyş gurşawynyň saklanmagyna ýardam edýär.
Şol bir wagtyň özünde, tokaýlaşdyrmak bilen oba hojalygyndaky bagçylyk işleriniň utgaşdyrylmagy ykdysady netijeleri hem döredip biler. Miweli baglaryň ösdürilmegi ýerli önümçiligi giňeltmäge, suw tygşytlaýjy tehnologiýalary ornaşdyrmaga we oba hojalygynyň netijeliligini ýokarlandyrmaga mümkinçilik berýär.
Şeýle çemeleşmede ekologik maksatlar bilen ykdysady wezipeler biri-biriniň üstüni ýetirýär: tebigy serişdeleri rejeli peýdalanmak bilen önümçilik mümkinçiliklerini hem ösdürmek bolýar.
Klimat syýasaty we halkara ekologik hyzmatdaşlyk
Milli tokaý maksatnamasynyň kabul edilmegi Türkmenistanyň howanyň üýtgemegi boýunça milli strategiýasy bilen hem baglanyşyklydyr. Resmi kararda maksatnamanyň esasy maksatlarynyň biri hökmünde howanyň üýtgemeginiň täsirlerini azaltmak we ekoulgamlaryň bu täsirlere durnuklylygyny ýokarlandyrmak görkezilýär. Altyn Asyr
Tokaýlaryň we ýaşyl zolaklaryň giňeldilmegi uglerodyň tebigy siňdiriliş mümkinçiliklerini ýokarlandyrmak, çölleşmä garşy göreşi güýçlendirmek we biodürlüligi goramak boýunça halkara ekologik maksatlar bilen sazlaşýar.
Bu ugurda Türkmenistanyň Aral deňziniň sebitindäki ekologik meseleler boýunça alyp barýan işleri we Aşgabatda howanyň üýtgemegi bilen bagly tehnologiýalar boýunça sebit merkezini döretmek baradaky başlangyçlary hem halkara ekologik hyzmatdaşlygyň möhüm ugurlarynyň hatarynda görkezilýär. Bilim Merkezi
Ýaşyl geljege gönükdirilen uzak möhletli strategiýa
Türkmenistanyň 2026–2030-njy ýyllar üçin Milli tokaý maksatnamasy tokaý zolaklaryny giňeltmek bilen bir hatarda daşky gurşawy goramak, howanyň üýtgemegine uýgunlaşmak we tebigy serişdeleri rejeli peýdalanmak boýunça uzak möhletli çemeleşmäni kemala getirmäge gönükdirilendir.
Her bir ekilen we aýawly saklanan agaç ekologik taýdan kiçi ädim ýaly görünse-de, köp ýyllaryň dowamynda olaryň jemlenen netijesi şäherleriň, oba ýerleriniň we tebigy ekoulgamlaryň durnuklylygyna goşant goşup biler.
Şu nukdaýnazardan, tokaýlaşdyrmak diňe bir ekologik çäre däl, eýsem geljek nesiller üçin sagdyn ýaşaýyş gurşawyny döretmäge gönükdirilen uzak möhletli maýa goýum hökmünde hem garalýar.
Hudaýarowa Gülnar
Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutynyň 4-nji ýyl talyby
