Bütin ýer ýüzüniň 71% suw gurşap alýandygy biziň ählimize mälim bolsa gerek. Ýer ýüzündäki suw sazlaşygy – tebigatyň iň möhüm we çylşyrymly ulgamlarynyň biri bolup durýar. Suw diňe ýaşaýyş üçin zerur serişde bolman, eýsem ekosistemanyň durnuklylygynyň, oba hojalygynyň, senagat işleriniň we adamlaryň gündelik durmuşynyň esasyny düzýän esasy faktor bolup durýar. Şeýle çylşyrymly ulgam, diňe bir derýalaryň akyşy ýa-da deňizleriň giňişligi bilen däl, eýsem ýerasty suw gatlaklary, çöl we oba ýerleriniň suwy, howanyň çalşygy we ösümlikleriň ulanylyşy bilen hem baglanyşyklydyr.
Bilşimiz ýaly suw sazlaşygy hem tebigatyň ähli bölekleri ýaly biri-birine baglanyşykly bolup durýar. Günbatar derýalaryndan başlap, suw gorlaryny, kölleri, batgalyklary we ýerasty suw gatlaklaryny göz öňüne getirsek, olaryň hemmesi bir bitewülikde işleşýär. Derýalaryň akyşy ösümlikleriň we haýwanlaryň durmuşyny üpjün edýär, ýerasty suw gatlaklary oba hojalygynda suw üpjünçiligini saklaýar, köller we batgalyklar bolsa biologik dürlüligiň şahasy bolup hyzmat edýär. Bu bitewülik we sazlaşyk tebigatyň durnuklylygyny üpjün edýär we adamlara hem suw resurslaryny tygşytly ulanmagy öwredýär.
Adam işjeňligi hem bu ulgama täsir edýär. Oba hojalygynda suw serişdeleriniň peýdaly we tygşytly ulanylmagy, senagat suwlarynyň dolandyrylyşy, şäherleriň suw üpjünçiligi we çyglylygyň doly gözegçiligi suw sazlaşygyny saklamagyň möhüm bölegidir. Ylmy barlaglaryň görkezmegine görä, suw ulgamlarynda durnuklylyk bozulan ýagdaýynda, suw ýetmezçiligi, ekosistemanyň bozulmagy we ykdysady kynçylyklar ýüze çykýar. Şonuň üçin, suw sazlaşygyny üpjün etmek diňe tebigaty goramak däl, eýsem jemgyýetdäki durmuş we ykdysady durnuklylygyň üpjünçiligi hökmünde hem möhüm ähmiýete eýedir.
Ekologik taýdan suw sazlaşygyny üpjün etmek, daşky gurşawy goramak we biologik dürlüligiň saklanyşyny üpjün etmek bilen baglanyşyklydyr. Derýa kenarlarynyň we kölleriň arassa saklanmagy, ýerasty suw gatlaklarynyň hapalanmazlygy, ösümlikleriň we haýwanlaryň suw bilen üpjünçiligi tebigatyň sazlaşygyny berkitýär. Şeýlelikde, suw ýaşaýyş üçin diňe bir maddy serişde hökmünde bolman, eýsem ähli ýaşaýyş üçin zerur bolan biologik we ykdysady ulgamyň bölegi hökmünde tanalýar.
Ýer ýüzündäki suw sazlaşygy tebigatyň we jemgyýetiň durnuklylygynyň binýadydyr. Suw resurslaryny tygşytly ulanmak, ekologiýany we daşky gurşawy gorap saklamak her bir ynsanyň üstündäki borçdyr. Suw ulgamlarynyň sazlaşygy ýaşaýyş, durnuklylyk we tebigatyň çylşyrymly birleşiginiň aýratyn beýanydyr. Her damja suw, her derýa we köl bilen baglanyşykly sistemanyň işleýşi – Ýer ýüzünde ýaşaýşyň we tebigatyň bir bitewülikde dowam etmeginiň wezipesini ýerine ýetirýär.
Jumagulyýewa Bägül,
S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň 5-nji ýyl talyby
