Bitaraplyk – türkmen sportyny rowaçlandyryjy milli ýörelge

Mertebesi belent hormatly Prezidentimiz Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň: «Biziň Bitaraplygymyz dünýä halklaryny belent maksatlara birleşdirýän, parahatçylygy hem-de dost-doganlygy ösdürýän ýörelgämizdir. Alyp barýan Bitaraplyk syýasatymyzyň berkarar döwletimiziň Ýer ýüzündäki abraý-mertebesini has-da pugtalandyrmakda uly ähmiýeti bardyr.» – diýip örän jaýdar belleýşi ýaly, dünýäniň syýasy giňişliginde aýratyn orun eýeleýän Türkmenistan ýurdumyzyň hemişelik Bitaraplyk syýasaty diňe bir döwletimizi halkara gatnaşyklarynyň sazlaşykly we parahatçylykly ýoluna ugrukdyrman, eýsem, jemgyýetiň ähli ugurlarynda sazlaşykly ösüşiň üpjün edilmegine giň mümkinçilik berýär. Bu ýörelgäniň aýratyn täsir eden ugurlarynyň biri hem sport pudagydyr. Türkmen sporty soňky ýyllarda uly ösüşlere eýe bolup, dünýäniň sport giňişliginde öz ornuny berkidip başlady. Bu üstünlikleriň esasy çeşmesi bolsa, ýurdumyzyň alyp barýan Bitaraplyk syýasaty aýrylmaz baglanyşyklydyr.

Halkymyzyň parahatçylyk söýüjilik, dost-doganlyk, ynsanperwerlik ýaly gadymy gymmatlyklarynyň döwrebap ösdürilen beýany hökmünde Bitaraplyk syýasaty sport diplomatiýasynyň ösdürilmegine, halkara sport gatnaşyklarynyň giňelmegine, türgenleriň halkara derejesinde üstünlik gazanmaklaryna möhüm esas döretdi. Şeýlelikde, “Bitaraplyk – türkmen sportyny rowaçlandyryjy milli ýörelge” diýen düşünje diňe bir şygara öwrülmän, eýsem, milli ösüşiň möhüm kanunalaýyklygyna öwrüldi.

I. Türkmenistanyň Hemişelik Bitaraplygynyň sporty ösdürmekdäki taryhy-jemgyýetçilik ähmiýeti

Türkmenistan döwletimiz 1995-nji ýylda Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan ykrar edilen Hemişelik Bitaraplyk derejesine eýe boldy. Bu möhüm taryhy waka döwletimiziň halkara derejesinde ynamly hyzmatdaş hökmünde tanalmagyna, dünýä döwletleri bilen gatnaşyklarynyň has-da pugtalanmagyna uly mümkinçilik döretdi. Şeýle ynamly abraý bolsa sport hyzmatdaşlygynda hem täze mümkinçilikleri açdy.

1.Parahatçylyk we durnukly ösüş – sporty ösdürmegiň esasy şerti

Sport diňe  beden sagdynlygyny däl, eýsem, ruhy salamatlygy hem talap edýän aýratyn bir ugurdyr. Ýurduň syýasy durnuklylygy, ykdysady kuwwaty, jemgyýetdäki agzybirlik we ynanyşma onuň sport ulgamynyň ösüşiniň möhüm şertidir. Bitaraplyk syýasaty hut şu şertleriň her birini üpjün edýär. Şol sebäpli hem:

• sportuň döwlet derejesinde ösdürilmegine giň ýol açyldy,
• halkara hyzmatdaşlygyň derejesi ýokarlandy,
• dünýäniň öňdebaryjy sport merkezleri bilen netijeli gatnaşyklar ýola goýuldy,
• türgenleriň we tälimçileriň halkara hyzmatdaşlygyň çäginde tejribelerini kämilleşdirmäge mümkinçilikleri artdy.

2. Bitaraplygyň halkara hukuk taýdan döredýän ýeňillikleri

Türkmenistanyň halkara derejesinde ykrar edilen Bitaraplyk hukuk derejesi ýurdumyzyň sport babatda-da mynasyp döwlet hökmünde tanalmagyna sebäp boldy. Bu bolsa:

• sport federasiýalary bilen hyzmatdaşlygyň giňelmegini,
• halkara ýaryşlarynyň ýurdumyzda geçirilmegini,
• sport wizasynyň ýeňil berilmegini,
• ýaryşlaryň howpsuzlygynyň ýokary derejede üpjün edilmegini üpjün edýär.

Netijede, Türkmenistan sport hyzmatdaşlygy üçin açyk, ynamly we howpsuz ýurt hökmünde kabul edilýär. Bu ýagdaý bolsa milli sporty ösdürmekde aýratyn ähmiýete eýedir.

II. Sport diplomatiýasy – Türkmenistanyň halkara abraýyny ýokarlandyrýan güýç

Sport häzirki döwürde diplomatik gatnaşyklaryň täze görnüşi hökmünde möhüm orny eýeleýär. Sport diplomatiýasy ýurtlaryň arasynda dostluk we ynanyşmak gatnaşyklaryny ösdürýär, syýasy-ykdysady gatnaşyklaryň giňelmegine hem oňyn täsir edýär. Türkmenistan hem öz Bitaraplyk syýasatynyň üsti bilen sport diplomatiýasyny üstünlikli durmuşa geçirýär.

1. Halkara sport çäreleriniň geçirilmegi – Türkmenistanyň üstünlikli diplomatiýasynyň görkezijisi

Soňky ýyllarda Türkmenistanda dünýä derejesindäki sport çäreleriniň birnäçesi ýokary guramaçylyk derejesinde geçirildi. Bu çäreler diňe bir sport gatnaşyklaryny giňeltmän, eýsem, ýurdumyzyň halkara abraýynyň ýokarlanmagyna hem getirdi. Şeýle çäreleriň arasynda:

• köp ugurly halkara ýaryşlar,
• merkezi Aziýa derejesindäki sport forumlary,
• atletika, agyr atletika, göreş, atçylyk ýaly ugurlarda halkara ýaryşlary,
• halkara marafonlar we sport festiwallary bar.

Bu çäreleriň ýokary guramaçylyk derejesi Türkmenistanyň halkara sport jemgyýetçiliginde ynamly hyzmatdaş hökmünde tanalmagynda möhüm rol oýnady.

2. Sport diplomatiýasynyň ynsanperwerlik ähmiýeti

Sport parahatçylygyň, dostlugyň we ynanyşmagyň nyşanydyr. Türkmenistanda sport arkaly halkara gatnaşyklarynyň ösdürilmegi:

• halklaryň arasynda dostluk köprüleriniň gurulmagyna,
• ýaşlaryň arasynda medeni gatnaşyklarynyň ösdürilmegine,
• dürli ýurtlaryň halklarynyň biri-birine has ýakyndan düşünmegine,
• halkara parahatçylyga oňyn täsir edýän çäreleriň giňelmegine mümkinçilik berýär.

Şeýlelikde, sport diplomatiýasy ýurdumyzyň Bitaraplyk ýörelgesiniň ynsanperwerlik mazmunyny has-da baýlaşdyrýar.

III. Bitaraplygyň esasynda ýurduň sport infrastrukturasynyň döwrebaplaşdyrylmagy

Soňky ýyllarda Türkmenistan sport üçin dünýä derejesinde ösen infrastruktura döretmekde uly üstünlik gazandy. Bu üstünlikleriň hem ählisi Bitaraplygyň döredýän parahatçylykly, durnukly we açyk syýasy ýagdaýynyň netijesinde mümkin boldy.

1. Düwrebap sport toplumlarynyň gurluşygy

Ýurdumyzyň dürli künjeklerinde döwrebap sport desgalary guruldy. Olar diňe bir ýerli türgenleriň däl, eýsem halkara ýaryşlaryna gatnaşýan daşary ýurtly türgenleriň hem ýokary talaplaryny doly kanagatlandyrýar. Şolaryň arasynda:

• köpugurly stadionlar,
• ýokary tehnologiýalar bilen üpjün edilen sport mekdepleri,
• Olimpiýa şäherçesi,
• döwrebap suw toplumlary,
• buz köşkleri,
• atçylyk-sport toplumlary bar.

Bu desgalaryň gurluşygy ýurdumyzy halkara ýaryşlary geçirmekde öňdebaryjy merkezleriň birine öwürýär.

2. Sport biliminiň we ylmy-tehniki üpjünçiligiň kämilleşdirilmegi

Sport diňe fiziki taýýarlyk däl, eýsem ylym we tehnologiýa bilen hem berk baglanyşyklydyr. Aşgabat, Türkmenbaşy, Daşoguz, Mary we beýleki şäherlerde açylan ýöriteleşdirilen sport mekdepler türgenleriň:

• hünär taýdan taýýarlygyny,
• ylmy taýdan özleşdiriş ukyplaryny,
• fiziki mümkinçilikleriniň yzygiderli seljerilmegini,
• halkara talaplaryna laýyk taýýarlyk geçmegini üpjün edýär.

Bular ýaly gurluşyk we bilim ulgamy sportyň sazlaşykly ösdürilmegine aýratyn ähmiýet berýär.

IV. Bitaraplygyň türkmen türgenleriniň üstünliklerine edýän täsiri

Türkmen türgenleriniň halkara ýaryşlarynda gazanýan üstünlikleri diňe şahsy ýa-da sport ugurlarynyň ösüşi däl, eýsem, döwlet syýasatynyň dogry ugurdan alnyp barylýandygynyň aýdyň subutnamasydyr. Bitaraplygyň döredýän mümkinçilikleri esasynda:

• türkmen türgenleri halkara ýaryşlaryna has giňden gatnaşýarlar,
• daşary ýurtly hünärmenler bilen tejribe alyşma mümkinçilikleri giňeldi,
• türgenler üçin halkara sport merkezlerinde türgenleşik geçmek üçin şertler döredi,
• dünýä derejesinde bäsdeşlik ukyby ýokarlandy.

1. Ýaş türgenleriň täze nesliniň kemala gelmegi

Soňky ýyllarda sporta uly üns berilmegi ýaş türgenleriň täze nesliniň üstünlikli kemala gelmegine sebäp boldy. Ýaşlar üçin döredilen mümkinçilikler:

• sport mekdepleriniň açylmagy,
• çagalar üçin ýörite sport meýdançalarynyň gurulmagy,
• milli sport çäreleriniň guralmagy,
• ýaşlar üçin halkara ýaryşlaryna gatnaşmaga döredilen şertler.

Türkmenistanyň ýaş türgenleriniň sanlyja ýyllaryň dowamynda halkara ýaryşlarynda üstünlik gazanmagy sporta berilýän ünsüň netijesidir.

2. Zenanlaryň sport ulgamyndaky ornunyň ýokarlanmagy

Bitaraplygyň esasy ýörelgelerinden biri gender deňligi we jemgyýetde zenanlaryň işjeňligini ýokarlandyrmakdyr. Türkmenistanyň sport ulgamynda zenanlaryň gatnaşmagy soňky ýyllarda ep-esli artdy. Bu ugurda:

• ýörite zenan sport toparlary döredildi,
• halkara ýaryşlaryň zenanlar arasynda geçirilmeginde guramaçylyk işi güýçlendi,
• zenan türgenleriň dünýä derejeli üstünlikleri artdy.

Netijede, zenanlaryň sporty ösdürmekdäki orny jemgyýetçilik taýdan kabul edildi.

V.  Bitaraplygyň milli gymmatlyklar bilen sazlaşykly sporty ösdürmekdäki ähmiýeti

Bitaraplyk – türkmen halkynyň gadymy gymmatlyklaryna esaslanýan ruhy ýörelgedir. Sport hem türkmen halkynyň taryhynda aýratyn orun eýeleýär. Atçylyk, göreş, ok atmak ýaly sportlar halkyň ruhy baýlygynyň aýrylmaz bölegidir.

1. Milli sport medeniýetiniň gaýtadan dikeldilmegi

Soňky ýyllarda milli göreş, at üstündäki milli oýunlar, bedenterbiýe dürli gadymy dessurlary täzeden dikeldildi. Bu ugur Bitaraplygyň milli medeniýeti ösdürmekdäki manysyna doly laýyk gelýär.

 2. Sagdyn durmuş ýörelgesiniň jemgyýete ornaşdyrylmagy

Bitaraplygyň esasy gurluşy bolan parahatçylyk we ynsan saglygy sport bilen berk baglanyşyklydyr. Sport adamlaryň:

• saglygyny berkitmäge,
• ruhuny belentde saklamaga,
• jemgyýetde jebisligi üpjün etmäge,
• ýaşlaryň arassa durmuş ýörelgesine eýermegine mümkinçilik berýär.

Bu bolsa milli ösüşiň möhüm bölegidir.

Netije

Umuman netijä gelnende, Türkmenistanyň Hemişelik Bitaraplygy türkmen sportyny ösdürmegiň, onuň halkara derejesinde rowaçlanmagynyň, türgenleriň üstünlikleriniň we sport diplomatiýasynyň netijeli guralmagyna mümkinçilik berýän iň güýçli binýatdyr.
Bitaraplygyň döredýän mümkinçilikleriniň hasabyna:

• türkmen sporty dünýä giňişligine çykdy,
• halkara ýaryşlarynyň sany artdy,
• türgenleriň täze nesli kemala geldi,
• sport diplomatiýasy döwlet syýasatynyň möhüm bölegine öwrüldi.

Şonuň üçin “Bitaraplyk – türkmen sportyny rowaçlandyryjy milli ýörelge” diýen düşünje diňe bir şygar däl, eýsem, ýurdumyzyň sport ulgamynyň häzirki we geljekki ösüşiniň berk binýadydyr.

Şöhrat Ýagmyrow,

Mary şäheriniň 4-nji sport mekdebiniň

kik-boks boýunça tälimçi mugallymy.