Türkmenistan Birleşen Milletler Guramasynyň howandarlygynda halkara gatnaşyklarda we diplomatiýada emeli aňy parahatçylykly ulanmak boýunça halkara kodeksini işläp düzmegi teklip etdi. Bu başlangyç Türkmenistanyň BMG-niň ýanyndaky Hemişelik wekili Wepa Hajyýewiň BMG-niň Baş Assambleýasynyň 81-nji sessiýasynyň umumy syýasy pikir alyşmalarynda eden çykyşynda beýan edildi. BMG-niň resmi ýazgysynda hem bu teklip tassyklanýar.
Emeli aň üçin halkara jogapkärçilik çarçuwasy
Çykyşda emeli aňyň giň mümkinçilikleri açýandygy, emma onuň parahatçylyga, howpsuzlyga we ynama zyýan ýetirip biljek ulanylyşynyň öňüni almak üçin halkara derejesinde jogapkärçilikli dolandyryşyň zerurdygy nygtaldy. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistan Aşgabatda sanly ynam we emeli aňdan jogapkärçilikli peýdalanmak boýunça halkara bilermenler dialogyny geçirmegi hem teklip etdi. Bu çemeleşme emeli aňy diňe tehnologik ösüşiň guraly hökmünde däl, eýsem halkara hukuk, diplomatiýa we howpsuzlyk bilen baglanyşykly täze dolandyryş meselesi hökmünde garamagy göz öňünde tutýar.
Ählumumy parahatçylyk strategiýasy boýunça başlangyç
Türkmenistanyň çykyşynda halkara howpsuzlygy boýunça başga teklipler hem öňe sürüldi. Ýurt BMG-niň howandarlygynda Ählumumy parahatçylyk strategiýasyny işläp düzmek boýunça hökümetara geňeşmeleri başlamagy teklip etdi.
Strategiýanyň parahatçylyk, howpsuzlyk we öňüni alyş diplomatiýasy ýörelgelerine esaslanmagy göz öňünde tutulýar. Şeýle hem Türkmenistan BMG-niň çäklerinde Dialog we öňüni alyş diplomatiýasy onýyllygyny yglan etmek hem-de Köptaraplaýyn hyzmatdaşlyk we döwletleriň özygtyýarly deňligi boýunça dostlar toparyny döretmek baradaky pikirleri öňe sürdi.
Aşgabat halkara dialog merkezi hökmünde
Teklipleriň arasynda Aşgabatda birnäçe täze halkara dialog meýdançasyny döretmek pikiri hem bar. Emeli aň boýunça bilermenler dialogyndan başga-da, Türkmenistan Aşgabat klimat dialogyny döretmegi teklip etdi. Ol yzygiderli syýasy we bilermenler gepleşiklerini geçirmek, şeýle hem amaly klimat başlangyçlaryny öňe sürmek üçin açyk köptaraplaýyn meýdança hökmünde göz öňünde tutulýar.
Türkmenistanyň çykyşynda gurakçylyk we suw ýetmezçiligi ýaly şertlerden has güýçli täsirlenýän sebitleriň klimat durnuklylygyny ýokarlandyrmaga aýratyn üns bermek zerurdygy hem bellenildi. BMG-niň Türkmenistandaky maglumatlarynda hem suw serişdeleriniň üýtgemegi, oba hojalygy, iş üpjünçiligi we ekoulgamlara täsir edýän töwekgelçilikleriň uzak möhletli dolandyryş üçin möhüm mesele bolup durýandygy görkezilýär.
Tehnologiýa bilen diplomatiýanyň kesişýän nokady
Türkmenistanyň teklibi emeli aňyň halkara gün tertibindäki ornunyň barha giňelýändigini görkezýän şertlerde öňe sürüldi. BMG Baş Assambleýasynyň 81-nji sessiýasynyň ýolbaşçylygy hem emeli aň dolandyryşyny inklýuziw, delillere esaslanýan we döwletleriň gatnaşygyny üpjün edýän ugur hökmünde kesgitleýär. Şeýlelikde, teklip edilýän halkara kodeksiň esasy maksady emeli aňyň diplomatiýada we halkara gatnaşyklarda ulanylmagyna degişli umumy jogapkärçilik ýörelgelerini işläp düzmekden ybaratdyr. Bu başlangyç kabul ediljek halkara resminama entek öwrülenok; häzirki wagtda ol Türkmenistan tarapyndan BMG münberinde öňe sürlen teklipdir.
