Türkmenistanyň çäginde ýerleşýän gadymy taryhy ýadygärlikler diňe bir halkymyzyň däl, eýsem tutuş adamzat siwilizasiýasynyň ösüş ýoluny öwrenmekde gymmatly çeşme bolup hyzmat edýär. Şolaryň arasynda aýratyn orun eýeleýän ýadygärlikleriň biri hem Goňur Depe bolup, ol gadymy siwilizasiýanyň syrlaryny öz goýnunda saklap gelýän beýik taryhy mekandyr. Bu ýer diňe bir arheologik tapyndylaryň toplumy bolman, eýsem müňýyllyklaryň jümmüşinden bize seslenýän ýaşaýyş, medeniýet we döwletlilik baradaky maglumatlaryň janly şaýadydyr.
Alymlaryň barlaglaryna görä, Goňur Depe bürünç asyryna degişli bolup, takmynan mundan dört müň ýyl öň gülläp ösen medeni merkezleriň biri bolupdyr. Bu ýerde açylan köşk görnüşindäki desgalar, gorag diwarlary, dini ybadathana toplumlary hem-de ýaşaýyş jaýlary gadymy jemgyýetiň ýokary derejede guramaçylykly bolandygyny görkezýär. Bu ýagdaý şol döwrüň adamlarynyň diňe bir ekerançylyk we maldarçylyk bilen meşgullanman, eýsem gurluşyk, sungat we dini düşünjelerde hem ösüş gazanandygyny subut edýär.
Goňur Depeden tapylan altyn, kümüş we gymmatbaha daşlardan ýasalan şaý-sepler, möhürler hem-de dürli bezeg serişdeleri bu ýerde ýaşaýan jemgyýetiň ykdysady taýdan hem güýçli bolandygyny aýdyň görkezýär. Şeýle hem, suwaryş ulgamlarynyň yzlarynyň tapylmagy gadymy ata-babalarymyzyň tebigatyň şertlerine laýyklykda akylly-başly hojalyk ýöredendigini görkezýär. Bu bolsa olaryň diňe bir ýaşaýjy däl-de, eýsem dörediji halk bolandygyny subut edýär.
Goňur Depe – bu diňe bir haraba galan diwarlaryň toplumy däl. Ol geçmiş bilen häzirki döwrüň arasynda gurlan ruhy köprüdir. Bu ýadygärlik türkmen topragynyň müňýyllyklardan bäri siwilizasiýanyň merkezleriniň biri bolandygyny dünýä ýüzüne äşgär edýär. Gadymy döwürde bu ýerde ýaşaýan adamlar özleriniň ýokary medeniýeti, guramaçylyk ukyby we döredijilik güýji bilen häzirki nesiller üçin buýsançly miras galdyrypdyrlar.
Şeýlelikde, Goňur Depe – gadymy siwilizasiýanyň syrly sahypalaryny açýan beýik taryhy mekandyr. Ony öwrenmek diňe bir geçmişi tanamak däl, eýsem milli mirasymyza we döwletlilik däplermize hormat goýmakdyr. Gadymy toprakda gurlan şol beýik medeniýet häzirki döwrümize çenli gelip ýeten ruhy baýlygyň gözbaşydyr we ol geljek nesiller üçin hem ylham çeşmesi bolup galar.
Azatjan Hudaýberdiýew,
Lebap welaýatynyň Çärjew etrabynyň 30-njy orta mekdebiniň Taryh mugallymy
