Adamzat jemgyýetiniň tehnologik ösüşiniň täze taryhy eýýamynda bilim ulgamy düýpli özgerişleriň bosagasynda dur. Şeýle şertlerde, Türkmenistanyň bilim ulgamyny düýpli döwrebaplaşdyrmak we geljegiň hünärmenlerini kemala getirmek ugrunda örän giň gerimli işler durmuşa geçirilýär. London şäherinde geçirilen «Education World Forum 2026» Bütindünýä bilim forumynyň çäklerinde Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň resmi wekiliýeti bilen dünýäniň iň öňdebaryjy tehnologiýa ägirtleriniň biri bolan «OpenAI» kompaniýasynyň ýolbaşçylarynyň we hünärmenleriniň arasynda taryhy duşuşyk geçirildi. Bu duşuşyk diňe bir iki taraplaýyn gepleşikler bolman, eýsem Türkmenistanyň bilim giňişligini emeli aňyň (EA) güýji bilen täzeden kemala getirmegiň we sanly özgertmeleriň akymyna goşmagyň aýgytly ädimidir.
«ChatGPT Edu» Türkmenistanyň orta we ýokary okuw mekdeplerinde: Synag taslamalary başlanýar
Duşuşygyň iň gyzykly we amaly tarapy — «OpenAI» tarapyndan ýörite bilim edaralary üçin işlenip düzülen «ChatGPT Edu» ýaly iň döwrebap platformalary Türkmenistanyň bilim edaralarynda synag görnüşinde ornaşdyrmak baradaky teklip boldy. Bu nämäni aňladýar?
Şahsy kömekçi: Her bir okuwçy we talyp üçin 24/7 rejiminde işleýän şahsy emeli aň mugallymy peýda bolar.
Mugallymlara goldaw: Mugallymlar meýilnamalary taýýarlamakda we gündelik işlerinde wagt tygşytlap, bütin ünsüni okuwçynyň döredijilik ukybyna gönükdirip bilerler.
Dolandyryşda innowasiýa: Mekdep we ýokary okuw jaýlarynyň ýolbaşçylary maglumatlary seljermekde emeli aňyň çäksiz mümkinçiliklerinden peýdalanarlar.
Möhüm Bellik: Gepleşikleriň dowamynda diňe emeli aň tehnologiýasyny Türkmenistanda ornaşdyrmak babatda däl-de, eýsem ony howpsuz peýdalanmak, maglumatlaryň goraglylygyny üpjün etmek we talyplaryň arasynda «emeli aň sowatlylygyny» kemala getirmek ýaly iň wajyp meseleler ileri tutuldy.
Maksat — diňe bir peýdalanmak däl, eýsem emeli aň sowatlylygy!
Taraplar diňe bir tehnologiýany ornaşdyrmak barada däl, eýsem ony dogry we howpsuz ulanmak barada hem gürrüň etdiler. Şunlukda, hyzmatdaşlygyň özeni şu dört sütün üstünde gurlar:
Mugallymlary taýýarlamak: Mugallymlara emeli aňy okuw prosesinde netijeli ulanmagy öwretmek.
Maglumatlaryň goraglylygy: Okuwçylaryň we talyplaryň şahsy maglumatlarynyň doly howpsuzlygyny üpjün etmek.
Maksatlaýyn barlaglar: EA-nyň bilimiň hiline täsirini ýörite ylmy barlaglar arkaly yzygiderli seljerip durmak.
Talyp bäsleşikleri: Ýaşlaryň arasynda emeli aň taslamalary boýunça bäsleşikleri we hakatonlary guramak.
Diýmek, taraplaryň aýratyn nygtan ugurlarynyň biri hem diňe bir taýyn tehnologiýany ulanmak däl, eýsem okuwçylaryň, talyplaryň, mugallymlaryň we hatda dolandyryş işgärleriniň arasynda emeli aň sowatlylygyny (AI literacy) ösdürmek boldy. Bu bolsa Türkmenistanda emeli aňyň diňe bir kömekçi gural däl-de, eýsem akyl zähmetiniň aýrylmaz bölegine öwrüljekdigini görkezýär.
Şunda iň möhüm meseleler — maglumatlaryň goranyşy, kiberhowpsuzlyk we emeli aňyň etiki, dogry we jogapkärçilikli ulanylmagy barada hem giňişleýin pikir alyşyldy. Taslamanyň çäklerinde mugallymlary ýörite taýýarlamak we maksatlaýyn tejribe toparlaryny döretmek göz öňünde tutulýar. Şeýlelikde, bu hyzmatdaşlyk diňe bir tehnologiýany synap görmekden ybarat bolman, eýsem çuňňur barlag bölegini hem öz içine alar. Ýagny, emeli aňyň:
Okuwçylaryň hakyky başarnyklaryna,
Bilimiň hil derejesine,
Okatmagyň umumy netijeliligine täsiri ylmy esasda seljeriler.
Munuň özi bolsa, geljekde sanly bilimiň strategiki ugurlaryny dogry kesgitlemäge ýardam berer.
Indiki ädim: Talyp bäsleşikleri we amaly çäreler
Ylalaşylan meýilnamalara görä, ýakyn wagtda emeli aň ugry boýunça talyp bäsleşiklerini (hakatonlary) we dürli amaly çäreleri guramak meýilleşdirilýär. Bu bolsa ýurdumyzyň ýaş zehinleriniň öz ukyplaryny dünýä derejesinde görkezmegine we geljekki zähmet bazarynyň iň isleg bildirilýän hünärmenleri bolup ýetişmeklerine giň ýol açar.
Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň we «OpenAI» kompaniýasynyň arasyndaky bu başlangyç — Türkmenistanyň ykdysady we durmuşy ösüşinde sanly innowasiýalara goýulýan iň uly maýa goýumlarynyň biridir. Bu taryhy ädim Türkmenistanyň ýaş hünärmenlerini geljegiň zähmet bazaryna taýýarlamakda uly ähmiýete eýedir. Sebäbi geljegiň häzirki zaman dünýäsinde diňe bir öz hünärini bilýän däl, eýsem emeli aň bilen birlikde işläp bilýän hünärmenler üstünlik gazanyp bilerler. Türkmenistan bolsa bu ýolda eýýäm özüniň öňdebaryjy ornuny eýelemäge taýyn. Ýurdumyzyň bilim ulgamy geljege ynamly gadam urýar!
